Dlaczego przyszła wojna w Europie będzie azjatycka (Część V: Pole walki)

No Comment Yet

W czwartej części referowałem trzeci zwój, w którym Mistrz Sun przedstawiał zasady prowadzenia działań wojennych, szczególnie zasady pustki i pełni (xu shi 虛實), walki zbrojnej (Jun zheng 軍爭), rozlicznych sposobów dostosowywania się do sytuacji (Jiu bian 九變), prowadzenie armii w pochód (xing jun 行軍). W tej części rozpoczynającej trzeci i ostatni zwój dzieła Suna, w którym przedstawię kwestie znaczenia pola walki rozumianego jako terytorium oraz miejsc istotnych dla prowadzonego konfliktu zbrojnego. Sun przedstawia je jako formę terenu mające kluczowe znaczenie (di xing 地形) oraz charakterystykę miejsc go tworzących (jiu di 九 地). Zachęcam przy tym, aby właściwie pojąć kategorie terytorium i miejsc istotnych na polu walki dla Suna, do zainteresowania się psychologią wschodnioazjatycką, którą swego czasu przedstawiłem w tekście “Geokultura Chin w perspektywie kultur przestrzennych w Europie”.

Zanim przejdę do zreferowania zwoju trzeciego Mistrza Suna w tłumaczeniu Prof. Krzysztofa Gawlikowskiego dotyczącego w tej części znaczenia terenu i miejsc dla toczenia skutecznego konfliktu zbrojnego, muszę się odnieść do różnic poznawczych w kulturach europejskich, a wschodnioazjatyckich. W tych pierwszych teren czy tzw. „terytorium puste”, czyli obszar jest w jej tradycji filozoficznej takim, w którym w lub na nie znajdują się żadne konkretne obiekty, miejsca czy przedmioty. Jest on mierzalny w kategoriach „węższości” i „rozległości” za pomocą przynajmniej trzech wielkości mogących być odwzorowanym trójwymiarowo.

Miejsce natomiast według europejskich filozofii jest przeciwieństwem obszaru czy „terytorium pustego”, gdyż jest krańcowo wąskim obszarem. Taki zbiór miejsc tworzy natomiast „przestrzeń najrozleglejszą”, w której poszczególne obiekty i relacje między nimi można zmierzyć za pomocą „krótkości” i „długości” oraz „jedno-umiejscowienia” lub „wielo-umiejscowienia”. Obiekty „wszech-umiejscowione”, to takie, które są w lub na każdym obszarze, lub terytorium, a obiekty „jedno-umiejscowione”, to takie, które znajdują się na niektórych obszarach i terytoriach, a nie znajdują się na innych obszarach i terytoriach. Każde zatem miejsce według filozofii europejskich ma unikatowe absolutne lub akcydentalne cechy, które możemy opisać i skatalogować oraz nadać im nazwy. Możemy zatem je zidentyfikować jako wyodrębniona jednostka i zmierzyć odległości między poszczególnymi jednostkami-obiektami, a następnie przedstawić na mapie. Wydaje się to oczywiste i banalne, gdyby nie skomplikowane słownictwo, ale intuicyjnie wiemy, że tak jest. Natomiast jest to specyficzny sposób postrzegania przez europejczyków czy szerzej ludzi kultury europejskiej, do której w pewnym sensie zaliczamy amerykanów, ale nie do końca, gdyż kierują się oni większym pragmatyzmem filozoficznym niż europejczycy.

Natomiast tradycyjnym filozoficznym w Azji wschodniej podejściem do tych spraw, ale przejawiającym się we współczesnym sposobie postrzegania rzeczywistości stanowi swoisty holistyczny i substancjalny wymiar niepodzielny do końca na miejsca, jako atomy oderwane od abstrakcyjnej kategorii obszaru czy terytorium jak wyżej opisałem ma to miejsce w kulturach europejskich. Terytorium i miejsca w kulturze Azji wschodniej postrzega się w kategorii ciągłej masy materii, w ramach której umiejscowiony jest konkretny człowiek jako punkt odniesienia z jego perspektywą, tworzącej jeden kosmos i harmonię. Przykładem praktycznym jest specyficzna dla Azji wschodniej, także w sztuce wojennej praktyka geomancji, czyli poszukiwania odpowiedniego miejsca dla przedmiotu w celu zachowania właściwej harmonii kosmosu, czyli feng shui 风水. Najważniejszą tutaj różnicą, stanowiąca swoisty pryzmat do postrzegania i pojmowania dalszych opisanych przez mistrza Suna kategorii, jest powiązanie człowieka z terytoriu i miejscami, przez co dla przykładu Mistrz Sun we fragmentach przedstawiających terytorium czy miejsca istotne dla pola walki, pisze o właściwym zachowaniu żołnierzy, czy dowódców, gdyż to człowiek z otaczającym go terytorium i miejscami, w których się znajduje stanowi jedność kosmiczną.1

Według Suna formy tereny determinujące sytuację na polu walki ze względu na swą charakterystykę możemy podzielić na teren: „przechodni” (tong 通), „opadający” (gua 掛), „separujący” (zhi 支), „zawężający” (ai 隘), „zatrzymujący” (xian 險) i „odległy” (yuan 遠). Charakteryzuje Sun poszczególny typy terenu pod względem dostępności oraz możliwości szybkiego i bezpiecznego odwrotu przez nasze siły i przeciwnika. Pierwszym jest teren równinny, przez który zarówno my, jak i przeciwnik może łatwo przejść, stąd jego nazwa „przechodni”. Na takim terenie należy szukać i dyslokować swoje oddziały na najwyższych osłonecznionych wzniesieniach zabezpieczając drogi zaopatrzenia. Drugim typem terenu jest „opadający”, który charakteryzuje się tym, że łatwo się przez niego przemieszczać, ale trudno zawracać, przez co przy ewentualnym ataku z naszej strony, który by się nie powiódł, odwrót na takim terenie byłby trudny. Trzecim typem terenu jest teren „separujący”, czyli taki w którym jesteśmy rozdzieleni od przeciwnika przeszkodami naturalnymi jak rzeka czy wąwóz. Poruszanie przez taki teren jest niekorzystny dla obu stron. Odpowiednim działaniem byłoby wabienie przeciwnika do przedzierania się przez te naturalne przeszkody, pozorując nasze wycofanie i uderzając, gdy połowa jego oddziału znajduje się po przeprawie czy przejściu naturalnej przeszkody. Czwartym typem terenu jest teren „zawężający”, czyli wąski teren jak dolina, przesmyk i przełęcz, w którym przewagę zdobywa ta strona, która zawczasu go wypełni i nie pozwoli przedrzeć się przeciwnikowi. Piątym typem terenu jest teren „zatrzymujący”, czyli np. góry, które należy zdobyć i dyslokować nasze oddziały jako pierwsi zajmując osłonecznioną stronę. Natomiast gdy przeciwnik zajmie je jako pierwszy, to należy go sprowokować do opuszczenia zajmowanych pozycji przez pozorowane wycofanie się, jednak nie uderzając na niego. Szóstym, ostatnim typem terenu przedstawionym przez Suna jest teren „odległy”, czyli oddalony od obu stron i dotarcie do niego wyczerpuje wszystkich i niekorzystne jest z tego względu toczenia w na nim bitwy.

Tym sześciu formom terenu odpowiada sześć pewnych przegranych tzw. Drogę prowadzącą do klęski (bai zhi dao 敗 之 道), które są wynikiem błędnej oceny przez wodza terenu i dyslokacji niewłaściwej swoich oddziałów, także dla Suna samo rozpoznanie charakterystyki terenu oraz podejmowania właściwych decyzji z tego względu jest determinujące w dużym stopniu wynik konfrontacji. W przeciwieństwie do tego właściwe oszacowanie odległości oraz rachub dotyczących na danym terenie są tzw. Drogą wodza najznakomitszego. Do tych sześciu błędów wodza w ocenie i dyslokacji oddziałów Sun wymienia skazane na: odwrót (zou 走), na bezhołowie (chi 弛), na zgubę (xian 陷), na rozpad od wewnątrz (beng 崩), na popadnięcie w chaos (luan 亂) i na paniczną ucieczkę z pola bitwy (bei北). Skazanie na odwrót jest wynikiem atakowaniu sił przez okoliczność wyrównanych, ale faktycznie dziesięciokrotnie większych. Skazanie na bezhołowie jest wynikiem w przypadku sytuacji silnych szeregowych żołnierzy i słabych oficerów. Skazanie na zgubę jest sytuacją odwrotną, gdy oficerowie są silni, a szeregowi są słabi. Skazanie na rozpad od wewnątrz wynika z niezadowolenia wyższych oficerów na wodza i wynikające z tego ich niesubordynacja prowadząca do samowolnych decyzji na polu walki jak konfrontacja z przeciwnikiem, gdyż uważają, że wódz nie docenia ich zdolności na polu walki. Wyższym stopniem takiego stanu jest skazanie na popadnięcie w chaos wynikające ze słabości wodza i braku surowości oraz niejasności reguł i zasad szkolenia, przez co oficerowie i szeregowi nie kierują się stałymi regułami, co wpływa na całe formacje. Ostatnią szóstą formą skazania na paniczną ucieczkę z pola bitwy jest sytuacja, w której wódz nie potrafi poprawnie ocenić potencjału i zamiarów wroga, stosując nieproporcjonalne ilościowo i jakościowo oddziały do konfrontacji z przeciwnikiem. Charakterystyczne jak już wyżej pisałem, że zagadnienia dotyczące charakterystyki terenu Sun opisuje wraz z wcześniej opisywaną w poprzednich częściach tekstu kalkulacją, tylko w tym przypadku już w czasie działań zbrojnych. Także cały czas dowódca musi kalkulować i oceniać szanse swoje i przeciwnika w kontekście terenu, na którym się znajduje lub na którym może być stoczona bitwa, lub starcie. Także tak istotnym jest według Suna zarówno wykorzystywanie szans na atak, jeżeli to wynika z kalkulacji sił jak i z charakterystyki terenu oraz unikanie tych starć gdy tak z kalkulacji wynika przeciwnie.2

Przechodząc do charakterystyki miejsc istotnych na polu walki i sytuacji modelowych, w których może znaleźć się dowódca ze swoim oddziałem to Sun wymienia: „miejsca rozproszenia” (san di 散 地), „miejsca niepewności” (qing di 輕 地), „miejsca walki” (zheng di 爭 地), „miejsca łatwej komunikacji” (jiao di 交 地), „miejsca skrzyżowania dróg” (qu di 衢 地), „miejsca poważnej sytuacji” (zhong di 重 地), „miejsca zagrożenia” (pi di 圮 地), „miejsca okrążenia” (wei di 圍 地) i „miejsca śmierci” (si di 死 地). Miejsca te mogą występować w wielu lokalizacjach, ale to ich cechy sprawiają, że stanowią bardziej lub mniej charakterystyczny dla danego modelu typ miejsca, wpływające na tym zachowań żołnierzy. Innymi słowy, znajomość danego typu miejsca, może w dużym przybliżeniu dla dowódcy dać odpowiedź, jak zachowają się w nim żołnierze. Należy to bowiem za każdym razem podkreślać, że należy rozpatrywać je w kontekście kosmologii wschodnioazjatyckiej tj. człowieka między Niebem a Ziemią, co w uproszczeniu i nieco wulgaryzując i przekładając na specyfikę pola walki, oznacza żołnierza na charakterystycznym terytorium w charakterystycznych warunkach atmosferycznych. Takie przedstawienie charakterystyki modelowych miejsc przez Suna ma w dać możliwość przewidywania wyniku starcia przeciwników.

Miejsce rozproszenia charakterystyczne jest, gdy toczymy działania zbrojne na własnym terytorium, tam, gdzie zamieszkują i mogą ulegać przez to dezercji i należy unikać walki, a jednocześnie koncentrować uwagę żołnierzy na walce. Miejscem niepewności jest w przeciwnym przypadku, gdy nasze siły wkraczają na terytorium przeciwnika, ale na niewielki dystans i jest z tym związana duży stopień niepewności czy walczyć, czy dezerterować i nie należy się tam zatrzymywać, a skoncentrować swoje działania na integracji naszych wojsk. Miejsce walki to takie, które obie strony chciałaby kontrolować i zająć właściwą pozycję do stoczenia starcia i nie atakuje się takiego miejsca oraz dopiero po ruchu przeciwnika zacząć się przemieszczać. Miejsce łatwej komunikacji jest takie miejsce, w którym nic nie ogranicza czy wstrzymuje ruchów wojsk i transportu dla obu stron i nie należy odcinać dróg odwrotu przeciwnikowi oraz koncentrować należy się na obronie. Miejsce skrzyżowania dróg to takie, w którym szlaki wiodą we wszystkie strony i zdobycie ich wpływa na wiele stron konfliktu i w takich nawiązuje się stosunki dyplomatyczne z największymi siłami. Miejsce poważnej sytuacji to takie, kiedy siły wkraczają głęboko na terytorium przeciwnika, ale duża liczba miast ufortyfikowanych przeciwnika znajduje się na tyłach i gdzie żołnierze mogą tylko walczyć i wszystko grabić (sic!). Miejsce zagrożenia to takie, w którym siły przemieszczają się przez góry, lasy, przepaście, wąwozy, bagna rozlewiska, trudne drogi i inne naturalne przeszkody, w których ponosi się straty, więc należy kontynuować marsz czy przejazd bez postoju jedynie na drogach. Miejsca okrążenia to takie, do którego dojście jest ograniczone, odwrót utrudniony, a mniejsze siły przeciwnika mogą uderzyć w nasze większe siły, więc należy zmyślnie planować, a w ostateczności zablokować dla własnych oddziałów jedyną drogę wyjścia przekształcając ją na miejsce śmierci, aby jedynie walka była wyjściem. Miejsce śmierci to takie, w którym bitwa jest nieunikniona, tzn. odstąpienie od walki spowoduje całkowite zniszczenie naszych oddziałów i jedynym wyjściem jest natychmiastowej podjęcie walki, ale własnych żołnierzy należy przekonać, że nie ujdą z życiem co spowoduje ich wzrost waleczności.

Sun szczególnie opisuje, co należy zrobić jako dowódca pod względem postępowania z zasadą dziewięciu modelowych miejsc z punktu widzenia siły najeźdzcy, którą nazywa „Drogą Przybysza”. Według ogólnego zalecenia Dróg Przybysza polega na wtargnięciu jak najgłębiej w terytorium przeciwnika, gdyż wtedy powoduje to zwarcie oddziałów, przejęciu i splądrowaniu terenów wiejskich, aby uzupełnić zapasy żywności i zasobów potrzebnych do prowadzenia działań zbrojnych, unikanie wyczerpywania własnych sił, koncentracji własnych sił i jedności duchowej, a przede wszystkim pozostawiania swoich oddziałów w ciągłym ruchu stosując uniki, których przeciwnik nie jest w stanie przechwycić, dyslokować swoje oddziały w miejsca śmierci, gdzie jedynie walka jest możliwa, żołnierze są czujni, walczą do końca i ufają dowódcom aż do śmierci. To, co istotne do zrealizowania ww. celów najeźdźcy to zrobienie tego najszybciej jak to jest możliwe, przy czym posługuje się Sun przy tym porównaniem do ataku węża atakującego ogonem, gdy zaatakuje się jego głowę, atakującego głową gdy zaatakuje się jego ogon czy atakującego głową i ogonem, gdy zaatakuje się jego całego.3

Kontynuacja tekstu w następnym artykule.

AUTOR: Michał Specjalski

Przypisy:

1Geokultura Chin w perspektywie kultur przestrzennych w Europie, Geokultura Chin w perspektywie kultur przestrzennych w Europie | Michał Specjalski – Academia.edu , Wejście: 02.04.2022

2 Gawlikowski Krzysztof, Księga Mistrza Suna, Przekład tekstu traktatu w wersji przypisywanej Cao Cao 曹操 (155-220), tytułowanego także Cesarzem Wu dynastii Wei (魏武帝 ), z klasycznego języka chińskiego z objaśnieniami, https://isppan.waw.pl/wp-content/uploads/2017/03/sunzi_pol_caly.pdf , s. 32-35, Wejście: 03.04.2022

3 Ibid., s. 37-39, Wejście: 03.04.2022

Michał Specjalski
Up Next

Related Posts

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Translate »