Geopolityka morskiego Jedwabnego Szlaku Chin (Cześć V: Perspektywa Filipin, Malezji i Brunei)

No Comment Yet

Pierwsze spotkanie z wyspami na Morzu Południowochińskim Hiszpanów miało miejsce w 1530 roku, kiedy to Alvarez de Diegoz natrafił na wysepki w drodze do Makau oraz w 1606 roku gdy Andreas de Pessora trafił na zachodnią część wysp. W 1898 w wyniku wojny między USA a Hiszpanią, Filipiny zostały na mocy traktatu zostały zdefiniowane jako oddzielny podmiot oraz podporządkowane amerykanom. Wyspy Spratly nie zostały uwzględnione jako część wysp filipińskich z tego względu Filipiny nie mogą powoływać się na przejęcie praw nad wyspami przez końcem II Wojny Światowej. Filipiny, które wybiły się na niepodległość po drugiej wojnie światowej, zgłosiły w 1947 roku roszczenia wobec odebranym terytoriom Japonii na Morzu Południowochińskim.

Perspektywa Filipin

W 1950 roku Prezydent Filipin Elpidio Rivera Quirino ogłosił na konferencji, iż Spratly są częścią Filipin, co zostało przed Konferencją w San Francisco odwołane. Po Konferencji w 1951 roku w San Francisco, przy braku reprezentacji Chin, Filipiny uznały odebranie Japonii wysp i nieprzyznanie ich żadnemu krajowi jako ziemię niczyją. (1) Istnieją także interpretacje, iż Filipiny odziedziczyły prawo do wyspy po Sułtanacie Sulu Sulu (2) i Kiram w 1960 roku a nawet wcześniej do starożytnych imperiów Majapahit i Sri Vijaya. Sułtanat Sulu miał otrzymać prawa do wysp od Sułtana Brunei w 1400 roku w 1621 roku częściowo okupywane przez Hiszpanów. (3) W 2011, 14 lipca Sułtan Sulu i Sabah Muhammad Fuad Abdulla Kiram oświadczył, iż odrzuca roszczenia ChRL jako nieuzasadnione, gdyż przed podbojem hiszpańskim były one prawowitą podległością Sułtanau wraz z Sabah, archipelagiem Sulu, Palawan, części Mindanao. Co więcej podkreślił, iż w 1962 roku jego ojciec Sułtan Muhammad Esmail E. Kiram scedował prawa nad Spratly prezydentowi Filipin Diosda o Macapagal a w 1969 cale Sabah oddał Filipinom. (4)

W 1947 roku Filipiny opanowały kilka wschodnich wysp Spratly razem z rafą Scarborough. Tomás Cloma, filipiński podróżnik, biznesmen, magnat rybołówstwa traktując wyspy po Konferencji w San Francisco w 1951 jako Terra Nullu, zajął cześć wysp wokół Nansha nazywając je Ziemią Wolności (Freedomland) twierdząc że są przedłużeniem filipińskiej wyspy Palawan wraz z 52 innymi skałami, wysepkami etc.. Założył on rząd wolnych terytoriów Ziemi wolności ze stolicą n a wyspie Patag, złożył wizytę u sekretarza stanu rządu Filipin oraz ogłosił powszechną deklarację ustanowienia nowego państwa na którą zareagował rząd Republiki Chińskiej na Tajwanie protestem i przechwyceniem towarzyszy Cloma.

W 1956 roku Filipiny zbudowały bazę wojskową na rafie North Danger. W 1964 roku Minister Spraw Zagranicznych Filipin Carlos Garcia ogłosił w tzw. Deklaracji Garcia, iż Freedomland są ziemią niczyją, w 1970 roku Cloma po aresztowaniu przez władze Marcosa oświadczył, iż przekazuje panowanie nad wyspami Filipinom za symboliczne jedno peso. W 1971 roku Filipiny wysłały jednostki w stronę Itu Aba (chin. Tai Ping), protestowały wobec działań Tajwanu i Południowego Wietnamu wobec wysp. Zarówno próba przejęcia wyspy zarządzanej przez Tajwan do 1950 roku jak i formalne protesty nie przyniosły większych skutków. (5) W 1978 roku Filipiny zostały depozytariuszem dwoma dekretami prezydenta Marcosa ogłosiły jednostronnie panowanie nad wyspami Kalayaan włączając je do prowincji Palawan oraz wyznaczeniu Wyłącznej Strefy Ekonomicznej w odległości 200 mil od brzegów. (6)

Filipińskie Forum Energy Philippines Corporation rozpoczęły pracy nad wydobyciem ropy z dna morskiego. (7) Od ratyfikacji w 1982 roku prawa morza ONZ Filipiny stoją na stanowisku, iż wyspy są częścią archipelagu Filipin jako jednej jednostki terytorialnej. W 1988 roku na marginesie konfliktu chińsko wietnamskiego, Filipiny i Wietnam ogłosiły rozstrzyganie sporów pokojowo, natomiast relacje Malezja i Filipiny zaostrzyły się po aresztowaniu filip ińskich rybaków przez siły marynarki wojennej Malezji po wpłynięciu w okolice Rafy Commodore. (8)

W 1995 roku marynarka wojenna Filipin zdjęła z rafy Mischief chińskie znaczniki umieszczone w tym roku przez chińskich żołnierzy. Rok później doszło starcia między siłami obu państw w okolicach wyspy Capone na zachód od Luzon. W 1997 roku filipińska marynarka wojenna zmusiła do opuszczenia ławic Scarborough dwie chińskie łodzie rybackie i łódź motorową, po czym umieścili filipińska flagę na ławicy. Chińczycy w tym samym roku wysłali trzy statki wojenne do okupywanych przez Filipiny wyspy Pana i Kota. W 1999 roku doszło do dwóch incydentów, w których chińskie łodzie rybackie zatonęły po zderzeniu z filipińskimi statkami marynarki wojennej, a rok później wojsko filipińskie otworzyło ogień do chińskich rybaków zabijając jednego, siedmiu aresztując. W kolejnych latach dochodziło do kolejnych stanowczych działań Filipin w spornym
regionie. W 2011 roku w kwietniu Filipiny oprotestowały w oficjalnej nocie do ONZ wysłane w 2009 roku przez ChRL oficjalnych roszczeń wobec Nansha. (9) W konflikcie o wyspy Filipiny stary się także z Malezją i Wietnamem. W 1999 roku filipińskie statki szpiegowskie prawie się starły z myśliwcami Malezji. W roku 1999 i 2002 filipińskie samoloty przelatujące nad wyspami zostały ostrzelane przez siły Wietnamskie. (10)

Prace nad wydobyciem ropy i gazu rozpoczęły się w 1971 roku przy terytorium filipińskim. W 1976 roku odkryto pierwsze złoża ropy w pobliżu El Nido na północy wyspy Palawan i na południu od Kalayaan w Reed Bank. (11) W 1992 roku na północny zachód od Palawan w Camago Malampaya odkryto złoża ropy szacowane na 20 40 milinów baryłek i gazu szacowane na 2.3-4.4 tryliona metrów sześciennych oraz 85 milinów baryłek skropliny gazu. Skroplina jest dystrybuowana w Azji tankowcami a gaz tłoczony do rafinerii Shell Tabangao Batangas Batangas (12) gdzie zasila trzy elektrownie na Filipinach, natomiast licencję na wydobycie ropy dostała filipińska Burgundia Globalny Exploration współpracująca z Philippine National Oil Company. (13) W lutym 2009 roku niższa izba ustawodawcza Filipin ogłosiła wyspy jako reżim wysp pod kontrolą Filipin oraz rozpoczęły wydobycie ropy w Wyłącznej Strefie Ekonomicznej, co spotkało się z krytyką Pekinu jako obszar, wobec których rości on swoje prawa. (14)

Perspektywa Malezji

Po ogłoszeniu w 1978-1979 roku przez Filipiny dekretów stwierdzających przynależność Kepualuan Spratly (chin. Nansha) do podległości ich władzy. Rząd Malezyjski zgłosił roszczenia wobec wysp, po czym wysłały jednostki wojskowe do południowych wysp do rafy koralowej Amboyna oznaczając rafę jako część Malezji. Znacznik został wkrótce usunięty przez siły Wietnamskie, które zaczęły tam stacjonować. (15) Malezja wydała w tym czasie mapę przedstawiającą linię szelfu kontynentalnego obejmującą część spornych wysp, przygotowując się niejako do wprowadzenia nowego reżimu prawnego ONZ na o prawie mórz. W późniejszych latach odwołując się do Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 roku Malezja wznosiła przynależność do państwa morskich terytoriów w odległości 200 mil od brzegów leżący na szelfie kontynentalnym. (16) Pomimo iż ChRL i Malezja ratyfikowały konwencję o prawie mórz, ChRL ogłosiła 18 maja 1983 roku, iż jej marynarka dopłynęła do najdalej wysuniętej terytorium Chin, konkretnie do tzw. Ławicy Jamesa oddalonej 107 km malezyjskiego terytorium Sarawak. (17)

Spór między ChRL a Malezją jak innymi państwami regionu pokazuje ten przykład rozdzielania suwerenności nad wyspami a wodami terytorialnymi Wyłącznej Strefy Ekonomicznej przybrzeżnej. Przez ChRL traktowa na jako oddzielne kwestie, w przypadku Malezji rozumiana jako kwestia kontroli wód morskich, ale i sprawowania suwerenności nad wyspami. W 1983 roku Malezja zaczęła okupywać rafę Layang-Layang (18) (ang. Swallow reef, chin. 弹 丸礁 , pinyin: Danwan Jaio , Da Hoa Lau, filip. Celeiro), Ubi i Mantanani gdzie założyła bazę marynarki wojennej poszerzając rafę sztucznie do 6 hektarów w tym lądowisko do samolotów długości 500 metrów. (19) 17 marca 1988 roku Malezyjskie siły aresztowały cztery łodzie rybackie z Tajwanu przepływające przez Wyłączną Strefę Ekonomiczną, skazał kapitanów tym samym potwierdzając suwerenność Malezji. (20) W 1993 roku stanowiska Wietnamu i Malezji zbliżyły się na tyle do siebie, iż stworzyły wspólną strefę rozwojową, w wielkości 1358 km kwadratowych na wejściu do Zatoki Tajlandzkiej. W 1999 roku Malezja odrzuciła protesty Filipin w sprawie dwóch atoli, które uznała jako część jej terytorium niebędące częścią wysp Spratly. (21)

W czerwcu 2009 roku po wizycie premiera Malezji Abdullah Ahmad Badawi na rafie Layang-Layang zaprotestował Tajwan roszcząc prawa do rafy. (22) 19 kwietnia 2011 roku Premier Malezji Tan Sri Muhyiddin Yassin złożył wizytę w Pekinie spotykając się z vice premierem Li Keqiang zgadzając się we wspólnym oświadczeniu na rozpatrywaniu sporów na Morzu Południo-chińskim z szczególnym uwzględnieniem kwestii spornych wysp i cieśniny Malakka drogą bilateralnej dyplomacji. (23)

Perspektywa Brunei

Sułtanat Brunei, który osiągnął niepodległość relatywnie niedawno, bo w 1984 roku, z jednej strony odziedziczył po Wlk. Brytanii granice morskie (24), z drugiej strony jako najmłodsze państwo zastało ład prawny ustanowiony w 1982 roku w prawie o morzach ONZ. Brunei jako jedyne nie rości praw do żadnej z wysp, a jedynie do strefy łowieckiej, które określi w 1983 roku, a w latach 1987 1988 przedłużające granice poza Rifleman Bank zbliżając się do strefy Wietnamu. (25) W 1993 roku Brunei rozszerzyło swoje roszczenia morskie wobec Rafy Louisa. (26) W 2002 roku wykryte przez Murphy Oil Company i Shell Malaysia złóż przy wyspie Sarawak wznieciło spór o wyznaczenie Wyłącznej Strefy Ekonomicznej między oboma krajami. W 2003 roku Brunei i Malezja blokowały marynarką wojenną swoje Wyłącznej Strefy Ekonomiczne oraz rozpoczęły negocjacje w sprawie wydzielenia jasnego podziału linie morskiej między krajami. (27) W 2011 podczas wizyty Prezydenta Filipin Benigno Aquino III w Brunei i spotkaniu z Sułtanem Haji Hassanal Bolkiah obie strony potwierdziły współpracę w wydobyciu gazu naturalnego na Filipinach przy pomocy technologicznej i doświadczeniu Brunei. (28)

ASEAN w sporze Wietnamu, Filipin i Malezji z Chinami

Spór o wyspy i panowanie nad strefą morską między ChRL a poszczególnymi państwami Azji Południowo-wschodniej, można przedstawić jako spór między CHRL a członkami azjatyckiej organizacji międzypaństwowej ASEAN (Wietnam, Malezja i Filipiny są częścią ASEAN). Siły morskie poszczególnych państw są znacznie słabsze wobec ChRL, razem jako ASEAN dysponując potencjałem siły morskiej równoważącej siły morskie ChRL. (29) Konflikt o Xisha i Nansha może potencjalnie doprowadzić z jednej strony do konsolidacji ASEAN zmieniając tą organizację z formuły kooperacji ekonomicznej w militarną wymierzoną w ChRL.

Z drugiej strony Wietnam, który tradycyjnie przez chińczyków jest uważany jako swoje miękkie podbrzusze może posłużyć jako korytarz interwencji sił nieazjatyckich na kontynencie, co utwierdzając chińczyków wcześniejsze interwencje francuskie, amerykańskie i rosyjskie w Wietnamie. Z tych względów ChRL działa na płaszczyźnie bilateralnej wobec poszczególnych państw Azji Południowowschodniej wpływając na strukturę decyzyjną ASEAN w kierunku neutralizacji poczucia zagrożenia oraz hamowania reformy ASEAN w kierunku tworzenia bloku geostrategicznego pod nieformalnym protektoratem amerykańskich sił zbrojnych w regionie. (30)

Poprzedzające spotkania między ASEAN a ChRL forum były w latach 90-tych były sponsorowane przez Indonezję spotkanie na Bali w styczniu 1990 roku akademików z państw ASEAN i Kanady. W 1991 roku kolejna konferencja odbyła się w Bandung, w której udział wzięły akademicy z poza państw ASEAN, jak ChRL, Tajwan, Wietnam, który był w tedy poza ASEAN i inne kraje Azji Południowowschodniej. W 1992 roku odbyła się kolejna konferencja tym razem w samej Indonezji w Yogyakarta, gdzie ustalono stworzenia dwóch grup roboczych do wypracowania metod oceny i badania złóż na morzu południowo chińskim. (31)

Spotkania zapoczątkowanie przez Indonezję, były pierwszą fazę wypracowywania przez ASEAN polityki względem rozstrzygania sporów terytorialnych i surowcowych w regionie. Indonezja, która nie ma żądań terytorialnych do żadnej z wysp spornych, ze względu przedstawienie granic morskich CHRL aż do wyspy Natuna gdzie eksploatuje i przesyła do Singapuru od 2001 roku podwodnym rurociągiem jest pośrednio zainteresowana udziałem w rozstrzygnięciu sporów o wyspy. (32)

W 1992 roku ChRL nakłaniane do podpisania wspólnej Deklaracji ASEAN nt. Morza Południowochińskiego (33) z państwami ASEAN (34), podpisały Deklarację Postępowania Stron w sprawie Morza południowochińskiego (35) dziesięć lat później w 2002 roku w której strony zobowiązują się realizować ustalenia Wspólnego oświadczenia na spotkaniu szefów państw/rządów członkowskich ASEAN i Prezydenta Chińskiej Republiki Ludowej z 1997 roku.

W Deklaracji z 2002 roku za podstawę prawną w rozstrzyganiu sporów i współpracy na Morzu Południowochińskim uznaje się zasady wynikające z Karty Narodów Zjednoczonych, Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 roku, Traktat Przyjaźni i Współpracy w Azji Południowowschodniej, pięć zasad pokojowego współistnienia i innych ogólnie uznanych zasad prawa międzynarodowego, które służą jako podstawowe normy dotyczące stosunków między państwowych. Deklaracja z 2002 roku wskazuje na Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 roku jako prawną płaszczyznę rozstrzygania sporów, notyfikacji o planowanych i realizowanych manewrach wojennych, kontakty oficjeli wojskowych, wymiany informacji, współpracy w zakresie ochrony środowiska, badań morskich, bezpieczeństwa żeglugi morskiej, akcji ratunkowych, zapobieganiu przestępczości transnarodowej itp. (36)

ASEAN w latach 90 próbowała być forum stabilizacji i synchronizacji polityk poszczególnych państw członkowskich wobec roszczeń chińskich dotyczących Nansha i Xisha, na którymi faktycznie ChRL nie miały w większości kontroli, ale logika rozwoju handlu morskiego, zapotrzebowania na surowce i stały rozrost sił morskich ChRL, wobec której poszczególne potencjały państw ASEAN nie mogły się równać skłaniały do wypracowania instytucjonalnego bufora. W1992 roku minister spraw zagranicznych Filipin Raul Manglapus zaproponował na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych ASEAN zwołania konferencji pod auspicjami ONZ nad sprawami Nansha a dwa lata później prezydent Filipin Fidel Ramos wezwał do demilitaryzacji kwestii związanych ze spornymi wyspami. 23 lipca 2009 roku w trakcie ASEAN Regional Forum w Phuket amb asador ChRL przy ASEAN Xue Hanqin starał się, aby kwestie sporów między wyspami pozostały bilateralną sprawą państw mających bezpośredni do nich dostęp Kolejną chińską inicjatywą było Forum Współpracy Ekonomicznej Zatoki Tonkińskiej które zaczęły się odbywać od 2006 roku. (37)

Kontynuacja treści w następnym artykule.

AUTOR: Michał Specjalski

Przypisy:

1) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First, w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf ,
s.15 , Dostęp: 12.01.2012
2) Sułtanat Sulu powstał z części Mindanao tj. Cotabato, Lanao, połwyspu Zamboang oraz Basilan, morza Sulu i Sulu
3) Spratlys Kalayaan Islands Philippines, Hikot Global Pinoy, http://www.hikot.com/index.php?do=/spratlys/info/ info/,
18.01.2012
4) Echeminada Perseus, Sulu Sultanate rejects China claim over Spratly, Philstar, http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=705932&publicationSubCategoryId=63 , Dostęp: 18.01.2012

5) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First , w: Maritime Briefing, International Boundaries Resear ch Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s. 21
6) PhilippinesPresidential Decree No. 1599 establishing an Execlusive Economic Zo ne, East Sea Studies, http://nghiencuubiendong.vn/trung tam du lieu bien dong/doc_det ails/145 the philippines presidential decree no
1599 establishing an exclusive economic zone , Dostęp: 19.01.2012
7) Buszynski Leszek, Rising Tension in the South China Sea : Prospects for a resolutionof the issue, Security Challenges,. Volumen 6, Numer 2 (Zima 2010), http://securitychallenges.org.au/ArticlePDFs/vol6no2Buszynski.pdf , s.86 i 89, Dostęp: 18.12.2011
8) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First , w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s. 25 ,
Dostęp: 12.01.2012

9) Philippines protests China’ s Spratly claimat UN, http://www.freemalaysiatoday.com/2011/04/14/philippines protests chinas spratly claim at un/un/, Dostęp: 14.01.2012
10) South China Sea, Country Analysis Briefs U.S. EIA, http://www.eia.gov/cabs/South_China_Sea/pdf.pdf , s.5-6, Dostęp: 15.01.2012
11) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First , w: Maritime Briefing, Inte rnational Boundaries Research Unit, Wolumen 2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s.21
Dostęp: 12.01.2012
12) Shell współpracuje z amerykańskim Chevron em i filipińskim Philippine National Oil Company
13) Camago Malampaya gasfield, http://wikimapia.org/9630245/Camago Malampaya gasfield , Dostęp: 10.01.2012
14) Buszynski Leszek, Rising Tension in t he South China Sea: Prospects for a resolutionof the issue , Security Challenges,. Volumen 6, Numer 2 (Zima 2010), s. 90, Dostęp: 22.12.2011

15) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First , w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Uni t, Wolumen 2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s.22
, Dostęp: 12.01.2012
16) O’Rourke Ronalda, China Naval Modernization (…), Federation of American Scientists, http://www.fas.org./sgp/crs/row/RL33153.pdf , s. 86, Dostęp: 18.12.2011
17) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First, w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Unit, Wolumen 2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s.3
, Dostęp: 12.01.2012
18) W języku Dusun, mniejszości zamieszkującej Sabah, Północne Borneo, Malezję
19) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First , w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s.22
, Dostęp: 12.01.2012
20) Ibid., s. 25
21) Maleysia rejects RP protest, calims Spratly shoal, http://www.newsflash.org/1999/08/hl/hl011522.htm , Dostęp: 18.01.2012

22) Joshi Moh it, Taiwan upholds calim over Spratlys after Malaysia premier’s visit, http://www.topnews.in/taiwanupholds claim over spratlys after malaysia pre miers visit 2136370 , Dostęp: 14.01.2012
23) Talks to resolve claims over Spratlys, Maritime Security.Asia, http://maritimesecurity.asia/free 2/south china sea 2/talks to resolve claims over spratlys/spratlys/, Dostęp: 17.01.2012
24) Wlk. Brytania protestowała wobec roszczeń Malezji do stref przyległych do Brunei w 1979 roku do Rafy Luisa
25) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First, w: Maritime Briefing, In ternational Boundaries Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s.22-23, Dostęp: 12.01.2012
26) Ibid., s. 30
27) South China Sea, EIA Country Analysis Briefs http://www.eia.gov/cabs/South_China_Sea/pdf.pdf , s.4 , Dostęp: 15.01.2012
28) Quismundo Terra, Spratlys top agenda of Aquino’s Brunei visit,
http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=19215 , Dostęp: 15.01.2012

29) Moller Bjorn, The military aspects of the South China Sea Disputes , w: CPRI Working papers 4/2001, Copenhagen Peace Research Institute, Kopenhaga 2001, s. 16-17
30) Takimi działaniami jest rozwijanie geo-ekonomicznych zależności z Myanmar czy Indonezją, dzięki czemu Chiny starają się pozyskać sprzymierzeńców w ASEAN, dzięki którym od środka mogły by osłabiać działania idące do militaryzacji sojuszu polityczno-ekonomicznego państw Azji południowowschodniej
31) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First, w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s. 26-27 , Dostęp: 14.01.2012
32) South China Sea, Country Analysis Briefs U.S. EIA, http://www.eia.gov/cabs/South_China_S ea/pdf.pdf , s.5, Dostęp: 15.01.2012

33) ASEAN Declaration On The South China Sea Manila , Philippines, 22 July 1992 , http://www.aseansec.org/1196.htm , Dostęp: 19.12.2011
34) Deklarację podpisały: Sułtanat Brunei, Republika Fi lipin, Republika Indonezji, Republika Malezji, Republika Singapuru oraz Królestwo Tajlandii
35) Deklarację podpisały: Chińska Republika Ludowa, Sułtanat Brunei, Królestwo Kambodży, Republika Indonezji, Republika Ludowo demokratyczna Laosu, Malezja, Związek Myanmar, Republika Filipin, Republika Singapuru, Królestwo Tajlandii oraz Socjalistyczna Republika Wietnamu
36) Declaration On The Conduct Of Parties In The South China Sea , http://www.aseansec.org/13163.htm , Dostęp: 19.12.2011
37) Buszynski Leszek, Rising Tension in the South China Sea: Prospects for a resolutionof the issue , Security Challenges,. Volumen 6, Numer 2 (Zima 2010), http://s ecuritychallenges.org.au/ArticlePDFs/vol6no2Buszynski.pdf , s.94, Dostęp: 23.12.2011

Michał Specjalski
Up Next

Related Posts

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Translate »