Geopolityka morskiego Jedwabnego Szlaku Chin (Cześć II: Morze Wschodniochińskie i Południowochińskie)

No Comment Yet

Konflikt na morzu w Azji południowo-wschodniej między Chinami a poszczególnymi państwami regionu obrazuje w dużej mierze same nazewnictwo geograficzne obszarów. Wietnamskie analizy wskazują na różne nazewnictwo wód terytorialnych na mapach przedstawiających położenie spornej grupy wysp. (1) Chińskie nazewnictwo Morze Wschodniochińskie przyjmuje większość państw regionu oprócz Filipin i Wietnamu.

Wietnam nazywa je na własnych mapach Bien Dong [Morzem Wschodnim] lub Vieat Nam biean Noang [Wschodnim Morzem Wietnamu]. Chiny [Morzem Południowym] (chin. 南海 , pinyin: Nanhai ) lub [Morzem Południowym Chin] (chin. 南中國海 , pinyin: Nan Zhongguo Hai). Japonia nazywa [Morzem Południowo chińskim] (jap. 南支那海 l ub 南シナ海 )). Francja na mapie z 1736 roku [Wschodnim (fran. L’Ocean Oriental), portugalscy żeglarze nazywali je [Morzem południowochińskim] (port: Mar da China Meridional). Tajlandia nazywa [Morzem południowochińskim] (taj. ทะเลจีนใต้), podobnie Indonezja (indo. Laut Cina Selatan). Od 2011 roku Filipiny zaczęły używać nazwy Dagat Kanlurang Pilipinas [Zachodnie Morze Filipin] Filipin], wcześnie używając nazw: Dagat Timog Tsina [Południowe Morze Chin] lub Dagat Luzon [ Morzem Luzon] od największej wyspy Filipin.

Problematyka nazewnictwa i pewnej rywalizacji o uznanie takiej a nie innej nazw poszczególnych wysp na arenie międzynarodowej obrazuje przykład nazwy Rafy Ognistego Krzyża o którą toczyły się walki między ChRL a Wietnamem w 1988 roku. Po chińsku nazwana Yonshu Jiao, Yungshu Jiao, Yung shu Chiao, po wietnamsku Chu Thap, Kaligan po filipińsku a po francusku Recif Croix de Feu, które do tego w różnych państwach są traktowane raz jako jedna grupa lub rozdzielne rafy. (2) Nazewnictwo ma wymiar prawno-międzynarodowy i psychologiczny, dzięki któremu w dyskursie międzynarodowym przypisuje się ze względu na przyjętą powszechnie nazwę grupy wysp danemu państwu. Nazwę wysp Spratly, najbardziej rozpoznawalna w świecie Zachodu, nadał jej imiennik kapitan Spratle w 1791 roku.

Spór o wyspy na morzu południowo-wschodnim, może budzić ogólne zdziwienie, jeżeli uzmysłowimy sobie, że toczy się o grupę wysp składają się z 400-650 kamieni, raf i wysepek etc. obejmujących w sumie pięć kilometrów kwadratowych na basenie morza obejmującego 400 tysięcy kilometrów kwadratowych. Te fakty mogą nas naprowadzać na myśl, że nie same terytoria są w tym konflikcie kością niezgody, a sprawy poza terytorialne dotyczące legitymizacji władzy, kontrolę nad drogami morskimi i oraz wydobyciem surowców znajdujących się pod dnem ocean u w tym regionie. (3) Wytwory morskie o które toczy się spór składają się z 48-50 wysepek z których najwięcej, bo szacuje się 27-31 kontrolowanych jest przez Wietnam, 9 przez Filipiny, 7-9 Chiny, 2-5 Malezję, Tajwan kontroluje jedną. (4) Różnice i nieścisłości w liczbach wynikają z braku standaryzacji nazewnictwa oraz uznania jednych wytworów morza jednoznacznie jako np. wyspa a nie co innego, np. rafa w różnych państwach.

Wspólną dla sporów o wyspy Xisha, Nansha oraz Diaoyutai jest obecność militarna Stanów Zjednoczonych w regionie. Z tego względu ChRL traktuje spory o wyspy w kontekście tworzenia blokad morskich oraz ograniczani a ekspansji chińskich sił morskich, badań oceanograficznych i połowów rybackich przez USA działając przez poszczególne państwa w regionie, w szczególności Japonię i Filipiny (5) Amerykanie posiadają bazy wojskowe na Filipinach i Japonii oraz prawne możliwości umieszczania sił militarnych w Tajlandii, Malezji, Indonezji, Australii (6) a także przeważające siły w lotniskowcach i siłach lotniczych względem sił ChRL. (7) Różnica między sporami o Diaoyutai i Xisha a Nansha wynika z liczby stron zaangażowanych w konflikt. Pierwszy toczy się między ChRL a Tajwanem i Japonią oraz USA w tle, drugi między ChRL, Wietnamem, Malezją, Filipina mi, Brunei oraz USA, Rosją (8), Francją (9), Wlk. Brytanią (10) i Niemcami w tle. (11)

Spór o wyspy Parcelskie oraz Spratley stanowi drugą stronę geopolityki morskiej ChRL, po sporach na morzu wschodnio chińskim o wyspy Senkaku z Japonią. W ostatnich latach konflikt na morzu południowochińskim wzrósł na sile wraz z ratyfikacją przez ChRL umów międzynarodowych (12), wyznaczeniu punktów bazowych na wyspach Xisha oraz programu państwa odnoszących się do kontroli stref przybrzeżnych państwa z 1996 roku. Ogłoszenie programu morskiego oraz rozbudowa floty wojennej CHRL wywołały reakcję państw regionu podsycaną przez amerykańską ideologię china-threat szczególnie w Wietnamie, Japonii, Filipinach i Malezji.

Spór wobec wysp przecina suwerenność terytorialną poszczególnych państw tworząc swoistą sieć roszczeń jednych wobec drugich . W przypadku Chin i Wietnamu punktem sporu są wysepki w okręgu Xisha (Quan Dao Hoang Sa) i Nansha (Quan Dao Troong sa), w przypadku Filipin Kapuluan ng Kalayaan traktowana jest jako przedłużenie wyspy Palawan. Malezja rości prawa do tej wyspy jako przedłużenie Sarawak/Sabah a Brunei jako przedłużenie szelfowe samej siebie. Mamy zatem spór między Chinami a Wietnamem, nakładający się na spór między Filipinami, Malezją i Brunei, całościowo tworząc sieć roszczeń terytorialnych między wszystkimi stronami. Stanem wyjściowym tego sporu jest dynamika relacji między poszczególnymi państwami, chińskimi roszczeniami historycznymi w duchu systemu trybutarnego Cesarstwa a negocjacjami wewnątrz ASEAN między Filipinami, Malezją i Brunei, a prawem morskim ONZ. (13)

Rywalizacja na Morzu Południowochińskim oprócz aspektu geostrategicznego ma także znaczenie geo-ekonomiczne ze względu na bogate złoża surowców energetycznych ropy (szacuje się że wynoszą one nawet 17.7 28 miliardów ton, co byłoby czwartym wynikiem na świecie), gazu (14), minerałów, bogatych zasobów dla rybołówstwa (8% światowego z danych w 1988 roku). Morze Południowowschodnie stanowi ważny szlak morski łączących region Azji Wschodniej z Oceanem Indyjskim przez cieśninę Malakka i Zatokę Perską łącząc zachodnią ze wschodnią Azją. (15) Do Chin drogą przez Morze Południowochińskie transportowane jest ok. 80% z surowców energetycznych z krajów arabskich i afrykańskich oraz 65% importowanych towarów. Japonia, Tajwan i Republika Korei także tą drogą transportują większość surowców energetycznych z Azji Zachodniej przez Cieśninę Malakka). (16) Z tego względu kontrola nad cieśniną Malakka i drogami morskimi dla ChRL stanowi strategiczny cel zachowania stabilności i bezpieczeństwa wobec potencjalnych blokad morskich pro-amerykańskich państw regionu. (17)

Spór przez państwo chińskie przedstawiany jest jako zabezpieczenie południowo-wschodnich strategicznych dróg (18) oraz zasobów morskich w tym złóż energetycznych przez ChRL odnosząc się z jednej strony do prawa morskiego określającego granice brzegowe państw według szelfów kontynentalnych z drugiej do argumentów o charakterze historyczno-legitymistycznym. W tym drugim aspekcie przytaczane są zapisy kronikarskich dynastii Han (19), wschodniego królestwa Wu (20), dynastii Jin (21), Song odnośnie Nansha, uwzględnienie Xisha w mapach dynastii Tang, inspekcji i patroli morskich za czasów dynastii mongolskiej Yuan, wypraw morskich admirała Zheng He z okresu panowania dynastii Ming (22), Ching (23) oraz opisów dynastii Qing. (24)

Według sinologa Samuelsa najdawniejszym udokumentowanym wspomnieniem w kronikach cesarskich o wyspach Nansha jest tekst Ch’en Lun chiung opisujący podległe cesarzowi wyspy na morzy z 1730 roku n.e.. Chińscy naukowcy powołują się na wytwory kultury literackiej i kroniki cesarskie z wczesnych wieków, które był w Chinach źródłem poetycko-astronomicznej tradycji kartograficznej. Europejskim świadectwem, iż Chińczycy zagospodarowywali Nansha, jest relacja załogi brytyjskiego statku, który w 1867 roku natknął się na chińskich rybaków w okolicach wysp. (25)

W 1885 roku Cesarstwo Qing ogłosiło, iż wszystkie wyspy Nansha są częścią cesarstwa a w 1902 roku wysłało flotę do oznaczenia wysp, nie ma jednak dokładnych danych o jakie wyspy chodziło i czy żołnierze dotarli także do Nansha. W 1909 roku Cesarstwo Qing utworzyło komitet administracyjny Xisha. W 1911 roku Republika Chińska objęła zwierzchność nad Xisha podporządkowując ją okręgowi Heinan (Qiongya). W 1928 roku gdy wyspy okupywane były przez Japonię i Francję Republika Chińska protestowała twierdząc, że Xisha są ich najbardziej wysuniętym jej terytorium, co niektórzy sinolodzy uznają za równoznaczne ze stwierdzeniem, że Nansha nie są terytorium chińskim. (26) W 1946 roku Chiny opanowały Tai Ping Dao i wcieliły do prowincji Guangdong.

W 1948 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ChRL wydał mapę z charakterystyczną rozciągniętą linią brzegową na całe Morze Południowo chińskie a 1950 roku wydano atlas z zaznaczoną linią przerywaną przedstawiającą historyczną linię brzegową. W atlasie narodowym z 1979 roku przeprowadzona jest także linia przerywana, przedstawiająca chińską historyczną linię brzegową obejmującą wyspy zarządzane przez inne państwa wraz z linią międzynarodową. (27) Zabieg ten ma na celu zgodnie z chińska tradycją kartograficzną (28) określać zwierzchność polityczną nad wyspami a nie na d basenem morza południowo chińskiego, które regulują międzynarodowe traktaty. (29) W kontrze do tego stanowiska Tajwan w 1994 roku stwierdził, iż Republika Chińska na Tajwanie sprawuje jurysdykcję nie tylko nad wyspami, ale i historycznymi wodami terytorialnymi Morza Południowo chińskiego (30).

Podczas Konferencji w San Francisco odebrano wyspy Japonii, lecz nie przekazano ich Chinom. Republika Chińska podpisała oddzielny traktat z Japonią 28 kwietnia 1952, w którym stwierdzone jest, iż Japonia zrzeka się praw do Tajwanu, wysp Penghu, Xisha i Nansha. (31) Republika Chińska z tego traktatu wywodzi swoje roszczenia wobec wysp jako wynikające z umowy bilateralnej między państwami. ChRL w czasie Konferencji w San Francisco, w której nie uczestniczyła, ale pośredni była reprezentowana przez przedstawiciela ZSRR, ogłosiła i chciała przeforsować stanowisko, iż wyspy były od wieków podporządkowane Chinom. W 1956 roku ChRL wydała Deklarację Terytoriów Morskich ChRL, w której wymieniła Tajwan i wyspy Penghu oraz inne wyspy należące tradycyjnie do Chin. (32) Republika Chińska na Tajwanie wobec ogłoszenia przez Filipiny w 1978 roku wysp w pobliżu Nansha jako integralną cześć ich terytorium zaczęły okupywać Itu Aba/ Tai Ping po wycofaniu się z nich w 1950 roku. (33) W 1974 rok u ChRL próbowała odepchnąć od Nansha siły Wietnamu, ale ze względu na obecność militarną wojsk radzieckich i napięcie między CHRL a ZSRR odstąpiono od tych planów zajmując jedynie wyspy Xisha.

W 1988 roku, kiedy ZSRR była osłabiona CHRL zaatakowała Wietnam zatapiając trzy łodzie , w których zginęło 72 marynarzy po stronie Wietnamu, przejmują kontrolę nad 79 wyspami. (34) Był to dotychczas najgłośniejszy konflikt między Wietnamem a Chinami na morzu. Gdy ChRL budowała bazę morską na Rafie Płonącego Krzyża (ang. Fiery Cross Reef), Wietnam protestował wobec obecności wojskowych jednostek chińskiej marynarki wojennej. Pekin wydał oświadczenie o suwerenności chińskiej nad rafą i wszczął ostrzał jednostek wietnamskich w krótkiej pół godzinnej potyczce. Według sprzecznych relacji wietnamskich i chińskich, przeciwna strona miała zająć rafę i umieścić swoją flagę narodową niszcząc flagę przeciwnika po czym rozpoczął się ostrzał i odpowiedź na niego. Każda ze stron twierdziła, iż ich ostrzał miał charakter reaktywny. (35) W 1989 roku baza na rafie została ukończona, marynarka wojenna ChRL przejęła siedem innych raf, wzmocniła siły i fortyfikacje. Wietnam po incydencie przejął i zbudował instalacje na Bombay Castle (Rifleman Bank), Vanguard Bank, Prince of Wales w sumie poszerzając do 24 kontrolę nad wysepkami i rafami w regionie. (36)

ChRL na początku lat 90 używała retoryki rozwoju regionu wobec roszczeń
poszczególnych państw, czego przykładem było wystąpienie premiera CHRL Li Penga w Singapurze podobne go w Pekinie w 1992 roku w czasie wizyty ministra obrony Malezji Najib Tun Nazaka, wizyty w tym samym roku Li Penga w Wietnamie czy wystąpienie Ministra Spraw Zagranicznych ChRL Qian Qichen na spotkaniu ASEAN. (37) Stanowisko względem wysp i stref przybrzeżnych ukształtowały się w latach 90 przez przyjęcie w 1992 Kodeksu Morskiego Chińskiej Republiki Ludowej Ludowej (38), Prawa Chińskiej Republiki Ludowej na jej wodach terytorialnych i strefach przybrzeżnych oraz przyjęcie w 1996 roku Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza, które są formalną podstawą do negocjacji i konsultacji między terytoriami spornymi z państwami regionu, regulacji obecności obcych statków cywilnych i wojskowych wewnątrz
Wyłącznej Strefy Ekonomicznej i stref przybrzeżnych ChRL. (39)

Szczegółowe kwestie są zawarte w prawie ChRL (40) ochrony środowiska morskiego z 1999 roku (41), prawo ChRL bezpieczeństwa ruchu morskiego, u stawy ChRL o rybołówstwie, prawie zasobów mineralnych ChRL i rozporządzeń w sprawie eksploatacji zasobów ropy naftowej na morzu we z zagranicznymi przedsiębiorstwami, rozporządzeń w sprawie chińsko-zagranicznych badań oceanograficznych, regulacji dotyczących układania podmorskich kabli i rurociągów oraz procedur rejestracji i administracji strefy badania zasobów mineralnych. (42) ChRL ratyfikowała szereg innych konwencji międzynarodowych dotyczących spraw morza. (43)

Jak widać wyraźnie, geopolityka ChRL wobec wysp przeszła w latach 90 tych wyraźny proces instytucjonalizacji stanowiska ChRL. Poprzednie działania partyzanckie na morzu, takie jak ukrywanie pod pozorem łodzi rybackich żołnierzy dokonujących abordażu na wyspy zastąpiły działania regularnej marynarki wojennej i dyplomacja morska ChRL oparta na własnym prawie morskim i zobowiązaniem wobec prawa morza ONZ

Kontynuacja treści w następnym artykule.

AUTOR: Michał Specjalski

Przypisy:


1) Według analiz wietnamskiej przeprowadzono analizę w sumie 20,713 map, w tym: 11,900 map przedstawiających Chiny, 7,640 map przedstawiających Wietnam, 738 map przedstawiający region Azji Południowo wschodniej, 117 map przedstawiających Wschodnie Morze oraz 318 map z okresu działań wojennych 1941-1945

2) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First , w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s.4
-6, Dostęp: 12.01.2012

3) Według U.S. Energy Infomation Administration konsumpcja w Azji Wschodnie j zwiększy się z 14.8 miliona w 2004 roku do 29.8 miliona baryłek dziennie w 2030 roku, przy czym Chiny będą konsumowały połowę z tej sumy, Więcej w: South China Sea, EIA Country Analysis Briefs http://www.eia.gov/cabs/South_China_Sea/pdf.pdf, Dostęp: 15.01.2012
4) Buszynski Leszek, Rising Tension in the South China Sea: Prospects for a resolutionof the issue, Security Challenges,. Volumen 6, Numer 2 (Zima 2010), http://securitychallenges.org.au/ArticlePDFs/vol6no2Buszynski.pdf , s.85, Dostęp: 17.12.2011

5) Hongkong China News Agency, http://www.hkcna.hk/content/201 1/0624/103879.shtml. Dostęp: 02.12.2011
6) Poszczególne kraje rozwijają lotnictwo i marynarkę wojenną, szczególnie w stosunku do kontroli wód przed penetracją chińskich okrętów podwodnych.
7) Moller Bjorn, The military aspects of the South China Sea Disputes , w: CPR I Working papers 4/2001, Copenhagen Peace Research Institute, Kopenhaga 2001, s. 15
8) Obecność floty wojennej ZSRR w latach zimnej wojny w Wietnamskich portach.
9) W 1887 roku Francja zbudowała latarnię morską na Zatoce Amboyna.
10) W 1804 roku Brytyjczycy zbudowali latarnię morską na Itu Aba (Tai Ping), dotarli także do rafy zwanej dziś od nazwy statku Macclesfield.
11) W 1883 roku rząd Niemiec chciał anektować wyspy Spratly, jak ugiął się pod wpływem gróźb Pekinu wojenną.

12) ChRL ratyfikowała w 1996 roku Konwencję Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 roku.

13) Buszynski Leszek, Rising Tension in the South China Sea: Prospects for a resolutionof the issue, Security Challenges,. Volumen 6, Numer 2 (Zima 2010), http://securitychallenges.org.au/ArticlePDFs/vol6no2Buszynski.pdf , s.85-86, Dostęp: 17.12.2011

14) Według U.S. Geological Survey 60 70% z łóż na Morzu Południowochińskim stanowi gaz ziemny. W pobliżu Nansha według badań amerykańskiej firmy Husky Energy i 中国海洋石油 总 公司 ( China National Offshore Oil Corporation ) znajduje się potwierdzonych ok. 46 trylionów metrów sześciennych gazu. Chińskie szacunki mówią nawet o 900 trylionów metrów sześciennych.
15) 山本尚史 浅川公紀 Takashi Yamamoto , Koki Asakawa, 南シナ海のシーレーン防衛における日本の役割 , New Frameworks of Sealane Defense in the South China Sea, Tsukuba Gakuin University, http://www.tsukubag.ac.jp/library/kiyou/97/yamamoto_asakawa.pdf , s.58 , Dostęp: 15.12.2011
16) 70% surowców energetycznych Japonii do wydarzeń z Fukushimy w marcu 2011 roku było importowanych tą drogą morską
17) Buszynski Leszek, Rising Tension in the South China Sea: Prospects for a resolutionof the issue, Security Challenges,. Volumen 6, Numer 2 (Zima 2010), http://securitychallenges.org.au/Arti clePDFs/vol6no2Buszynski.pdf , s.89, Dostęp: 19.12.2011

18) ChRL inwestuje w rozbudowę portów Pakistanu, Bangladeszu, Sri Lanki i Myanmar.
19) Fu Yang, Yi Wuzi 23-220 n.e.
20) Generał, żeglarz Kang Tai, Fuan Zhuan (Podróż do i z Phnom) 220-280 n.e.
21) W kronikach Guangzhou wspominając o połowach rybaków na Morzu Południowochińskim.
22) Inspekcje północnej części wysp Nansha przez ministra Cheng Ho tworząc mapę w 1436 roku.
23) Budowy świątyni na jednej z dwóch północnych wyspach.
24) Spratly Islands History Timeline, http://www.spratlys.org/history/spratly islands history timeline.htm , Dostęp: 18.01.2012

25) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First , w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf ,
s.8, Dostęp: 12.01.2012
26) Ibid., s. 10
27) Ibid., s. 12
28) Patrz: Rozdział Kartograf ia chińska
29) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First , w: Maritime Briefing, International Boundaries
Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailie u/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s.12
12.01.2012
30) Ibid., s. 14

31) Dzurek J. Daniel, The Spratly Islands Dispute: Who’s On First , w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s. 16
32) Ibid., s.15-17, Dostęp: 12.01.2012
33) Buszynski Leszek, Rising Tensiouon in the South China Sea: Prospects for a resolutionof the issue, Security Challenges,. Volumen 6, Numer 2 (Zima 2010), http://securitychallenges.org.au/ArticlePDFs/vol6no2Buszynski.pdf , s.86, Dostęp: 17.12.2011
34) Ibid., s.88
35) Dzurek J. Daniel, The Spratly Is lands Dispute : Who’s On First , w: Maritime Briefing, International Boundaries Research Unit, Wolumen2, Numer 1, http://hoangsa.org/tailieu/The%20Spratly%20Islands%20Dispute.pdf , s. 23,
Dostęp: 13.01.2012
36) Ibid., s. 24-25

37) Buszynski Leszek, Rising Tensiouon in the South China Sea: Prospects for a resolutionof the issue, Security Challenges,. Volumen 6, Numer 2 (Zima 2010), http://securitychallenges.org.au/ArticlePDFs/vol6no2Buszynski.pdf , s.96
38) Maritime Code of The Peoople’s Republic of China,
http://www.cosco.com/en/pic/research/0251 09361827329146.pdf , Dostęp: 06.01.2012
39) Więcej na temat rozwoju prawa morskiego ChRL czytaj w: Huanning Wu, China and maritime law , Maritime Journal 1988, Volumen 5, https:/https://maritimejournal.murdoch.edu.au/archive/vol_5/1988vol5huanning.pdf , Dostęp: 06.01.2012
40) Spis chińskiego prawa morskiego w: http://www.novexcn.com/maritime_law_main.html , Dostęp: 06.01.2012
41) Marine Environme nt Protection Law of The People’s Republic of China, East Asia Studies, http://nghiencuubiendong. vn/trung tam du lieu bien dong/doc_details/149 marine environment protection law of
the peoples republic of china 1999 , Dostęp: 19.01.2012
42) The Implementation of Comprehensive Marine Management w: The Development of China’s Marine Programs, http://www.china.org.cn/e white/6/6 I.htm , Information Office of the State Council Of the People’s Republic of China Beijing 1998, Dostęp: 06.01.2012
43) International Cooperation in Maritime Affairs, w: The Development of China’s Marine Programs, http://www.china.org.cn/e white/6/6 I.htm , Information Office of the State Council Of the People’s Republic of
China Beijing 1998, Dostęp: 06.01.2012


Michał Specjalski
Up Next

Related Posts

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Translate »