Geopolityka morskiego Jedwabnego Szlaku Chin (Cześć I: Morze Żółte i Wschodniochińskie)

No Comment Yet

Chiny były tradycyjnie zorientowane na kontynent w ramach własnej kosmogonii i porządku człowieka znajdującego się między niebem a ziemią. Główną osią były terytoria na linii północ-południe Wielkiego Kanału między wielkimi chińskimi rzekami. Ten centralny kierunek jako rdzeń władztwa chińskiego był najważniejszy a pozostałe kierunki świata stanowiły barbarzyńskimi peryferiami. Głównym zagrożeniem były zachodnie i północne regiony stąd wybudowanie Wielkiego Muru i podporządkowanie Tybetu, Sinciangu oraz południe z tradycyjnie wasalnym Wietnamem. Dopiero od pracy intelektualnej Wei Yuan nt. zagrożenia dynastii Qing od strony morza Haiguo Tuzhe (chin. 海國圖志) Chiny zaczęły poszerzać swoje tradycyjne orientacje geopolityczne o swoje obrzeża morskie. Ochrona wybrzeża stanowi współcześnie geostrategiczny kierunek orientacyjny ChRL, dopełniając koncepcje kontynentalne go zabezpieczenia państwa regionami buforowymi. (1) Obszar morski przez kolejne dynastie był traktowany jako mniej znaczący wobec tradycyjnych zagrożeń kontynentalnych z północnego-zachodu.

Za panowania dynastii Ming cesarz Zhu Di wysłał admirała Zheng He na kilka misji morskich w celu nawiązania układów trybutarnych z nowymi krajami wyspiarskimi na Południowym Pacyfiku, Ocenie Indyjskim, Zatoce Perskiej i wschodnich wybrzeży Afryki, między innymi doprowadzając do zmiany rządów na Sumatrze i Sri Lanka. (2) Kolejni cesarza odkrycia Zheng He ocenił jako nieznaczące. Chiny weszły na drogę izolacjonizmu, flotę zredukowano i zabroniono dalszej eksploracji. (3)

Wraz z reorientacją geostrategiczną Chin na kierunek wschodni, jeszcze za panowania dynastii Qing, ChRL tratuje morze chińskie jako ważny element swoje geopolityki w której od wojny domowej między nacjonalistami a komunistami najważniejszym punktem spornym jest Tajwan oraz Wyspy Senkaku (chin. 钓鱼 台群 岛 , pinyin. Diaoyutai Qundao, jap. Senkaku Shoto,尖閣諸島 o które toczy się s pór między CHRL z Japonią i Tajwanem oraz archipelag Wysp Paracelskich ( 西沙群島 , pinyin: Xisha Qundao, wiet. Quan Dao Hoang Sa ) które znajdują się ok. 325 km od brzegów Wietnamu i do których ten ostatni rości prawa. Kolejny spór dotyczy Wysp Spratly ( chin. 南沙群 岛 , pinyin: Nansha Qundao, wiet. Quan Dao Trýong Sa , filip. Kapuluanng Kalayaan , mal. Kepualuan Spratly, ang. Spratley), wobec których ChRL jest w sporze z Wietnamem, Tajwanem, Filipinami, Brunei i Malezją. (4)

W dokumencie z 1992 roku tj. Ustawie o morzu terytorialnym i strefie przyległej Chińskiej Republiki Ludowej wymienia się wyżej wymienione wyspy i półwysep oraz Peskadory (chin. 澎湖群島 , pinyin: Penghu Qundao), Pratas ( 东 沙群 岛岛 , pinyin: Dongsha Qundao) oraz inne małe archipelagi wysp zarządzane przez Tajwan jako należące do ChRL. (5) Republika Chińska i ChRL uważają Tajwan chin. 臺灣 , Taiwan) jako integralną część Chin.

Roszczenia terytorialne ChRL wobec wysp mają wymiar geopolitycznej restauracji południowej morskiej trasy handlowej przez Cieśninę Malakka prowadzącej do Afryki, portów śródziemnomorskich oraz wynika z strategii odepchnięcia sił morskich z basenu Morza Chińskiego. Powody dla których Senaku (chin. 钓鱼 台群 岛 , pinyin: Diaoyutai Qundao jap. Senkaku Shoto, 尖閣諸島 ) stanową element konfliktu między Japonią a ChRL i Tajwan em to obiektywne geopolityczne czynniki jak złoża ropy naftowej, obszar bogatej gospodarki morskiej i geostrategiczne położenie oraz roszczenia natury historyczno-kulturowej. Według analizy prof. Rowińskiego potencjalne złoża ropy ciągną się na długości 2500 km w pobliżu archipelagu Senkaku zgodnie z opublikowanym raportem Komisji Gospodarczej ONZ dla Azji i Dalekiego Wschodu z 1969 roku. (6) Od tego czasu spór o przynależność powracał w różnym natężeniu. W kwietniu 1972 roku ChRL wysłało w stronę wyspy flotyllę jednostek, co wywołało konflikt i żądanie ze strony Japonii ich wycofania, co uczyniono. (7)

Archipelag wysepek związany jest z tradycyjną zależnością trybutarną jaką chińskie kroniki dynastyczne przypisują wyspie Riukiu, w pobliżu których wyspy Senkaku się znajdują. Riukiu zostało podporządkowane japońskiemu Bakufu w XVI wieku przez Shoguna Hidojosi Tokugawę. Spór współczesny jest kontynuacją sporu dotyczącego podporządkowani u strefy przyległych do Riukiu rządom w Pekinie i Edo (Tokio) w XVI wieku, kiedy o archipelag toczyły się starcia morskie. Spór wynika z podporządkowania części Riukiu księstwu Satsuma, pośrednika handlu między wyspami a kontynentem chińskim a także kierunków wypraw japońskich piratów w XVI XVII wieku. Wiąże się także ze zgrupowaniem brytyjskiej fregaty Amhorst przygotowującej się do otwarcia portów chińskich na wyspie stąd uważane są one jako przyczółek ataku na Chiny.

Japonia w końcu przyłączenia całości Riukiu Imperium Japonii w 1872 roku i zerwania zwyczaju wysyłania trybutu do Pekinu w 1879 roku. Wyspy oficjalnie zostały przyłączone w czasie wojny chińsko japońskiej w 1895 roku do Japonii i od tego czasu ochranianie były przez flotę japońską jako integralna część cesarstwa do czasu przyjęcia administracji w czasie II wojny światowej do lat 60 tych prze z USA. (8) Z jednej strony tradycyjna legitymizacja przynależności wysp do chińskich centrów cywilizacyjnych od XIV wieku podejmowana przez przez ChRL jak i Tajwan zderza się z poglądem Japonii i o przynależność wysp do Riukiu wraz przekazaniem jurysdykcji nad archipelagiem przez amerykanów w 1972 roku oraz, że nie były one uwzględnianie na mapach ChRL i Tajwanu, aż do 1971 roku. (9)

Spór o wyspy ma szerszy kontekst zmieniających się relacji sojuszniczymi w Azji Północno-wschodniej. Do czasów wyjścia ChRL z izolacji międzynarodowej i nawiązania strategicznych relacji z Waszyngtonem spór międzynarodowy o wyspy w latach 70 tych prowadził Tajwan z Japonią, poruszając kwestie tradycyjnej przynależności wysp oraz dyplomatyczne ustalenia Konferencji Kairskiej i Konwencji Genewskiej o szelfie kontynentalnym. (10) Stawiano zatem z jednej strony argumenty tradycyjnej przynależności historyczno-kulturowej wysepek do konfucjańskich centrów cywilizacyjnych cywilizacyjnych (11) z drugiej strony wykorzystując argumentację nowoczesną prawno-terytorialnej zwierzchności chińskiej oraz ustaleniom sojuszniczym nacjonalistów chińskich z Brytyjczykami i Amerykanami.

Spór o przynależność Senkaku do Chin czy Japonii ma głębokie znaczenie ze względu na argumentację obu stron odnoszącą się do źródeł legitymizowania swojej państwowości. Gdyby argumenty strony Tajwańskiej były uznane, oznaczałoby to w konsekwencji nie tylko utratę tych wysepek przez Japonię, ale otwarcie drogi do rewizji zależności Riukiu wobec Chin, a ze względu na ich przynależność integralną do Japonii, uznania zależność jej samej wobec Chin. Japonia broniąc się przy tego typu argumentami podnosiła zależność trybutarną Riukiu jako niezależnego królestwa zarówno wobec Pekinu, jaki i Edo.

Porozumienia w sprawie oddania pod jurysdykcję Tokio Riukiu wraz Senkaku w ramach porozumienia premiera Japonii Sato z prezydentem Nixonem z 1969 roku ratyfikowana 15 maja 1972 roku spowodowało jednostronną reakcję Tajwanu do włączeniu wysp pod administrację prowincji Tajwan. To z kolei spowodowało reakcję prefektury Okinawa Naha wzywającą rząd Japoński do ochrony wysp wraz rozpoczęciem działań dyplomatycznych wobec roszczeń chińskich. (12)

Z drugiej strony argumentacja Tajwańska, mówiła że wyspy Sikoku nie mogą być rozpatrywane jako część archipelagu Riukiu i są częścią archipelagu Tajwańskiego, opierając się na ustaleniach konferencji między państwowych w tym Deklarację Kairską z 1943 roku, Deklarację Poczdamską z 1946 roku oraz Traktat Pokojowy z Japonią z San Francisco z 1951 roku. (13) Wobec czego, twierdzono, że USA nie mogłyby przekazać Sikoku wraz z Riukiu Japonii. (14) Japonia odpierała te argumenty twierdziła , iż ustalenia powyższych konferencji nie mogą odnosić się do Sikoku, gdyż nie były to wysypy zagarnięte przez Japonię wraz z traktatem Simonoseki, ale znacznie wcześniej były zależne wobec Bakufu w XIX wieku. (15)

Normalizacja stosunków ChRL USA, utrata uznania międzynarodowego Tajwanu, doprowadziły do oprotestowania decyzji o zwrocie Japonii wysp przez Taipei w praktyce odsuwając rozwiązania sporu na przyszłość. (16) ChRL przejęła od Tajwanu argumentację i u znała, że nie należy otwierać w tym czasie kwestii przynależności wysp to Chin przed aneksją Tajwanu do ChRL. Otwieranie sporu w tamtym czasie było uznane za w jakiejś mierze legitymizacją polityki Taipei, którą w założeniach strategicznych ChRL należy de legitymizować na arenie między państwowej Według strategii unifikacyjnej jednych Chin, dwóch systemów, w której Tajwan po unifikacji ma być specjalnym autonomicznym regionem nie może on reprezentować chińskiej racji stanu wobec konfliktów granicznych z innymi państwami. (17) Nie mniej argumentacja przedkładana przez Taipei w przyszłości może być podjęta przez Pekin w sporze za Japonią o wyspy wyspy. (18)

W dokumencie z 30 grudnia 1971 roku w odpowiedzi na ratyfikację umowy między USA a Japonią, ChRL wystosował historyczną argumentację powielającą stanowisko Tajwanu, iż wyspy należą do archipelagu tajwańskiego potwierdzonego w czasie panowania dynastii Qing. ChRL zdefiniował przynależność 36 wysepek wyłączając sporną wyspę z archipelagu Riukiu Poniosła geo-strategiczną rolę wysp względem systemu obronności wybrzeża Chin bronionych przez admirała Hu Zonngxiana przed piratami japońskimi. (19) Przejęcie władzy nad Riukiu w 1895 roku przez Japonię, wymuszenie zapisów traktatu Simonoseki, w których Cesarstwo zrzekło się praw do Tajwanu i archipelagu wysp przyległych (Penghu), ChRL uznały za wymuszone siłą i nie obowiązujące. (20) Nieoficjalne propozycje Japonii do przystąpienia przez ChRL do projektu badań komisji łączności prowadzącej badania złóż ropy na wyspach zostały odrzucone. (21)

Wydaje się, że konflikt może w przyszłości odżyć na nowo. Przyszły spór po ewentualnej aneksji formalnej Tajwanu, może doprowadzić do powstania konfliktu chińsko-japońsko-koreańskiego w którym Korea Południowa może stanowić ważny element równowagi i stabilizacji a także gry między Chinami a Japonią. (22) Po normalizacją stosunków z Japonią oraz wypowiedzeniu strategicznej współpracy z ZSRR, spór o wyspy ze strony ChRL był oddalony.

Japonia przystąpiła do zagospodarowania wysp budując lądowisko dla helikopterów oraz wysyłając misje oceanograficznego, co wywołało reakcję dyplomatyczne Pekinu wobec tych swoistych faktów dokonanych (23) Kolejne reakcje dyplomatyczne po stronach Tajwanu, Chin i Japonii ponawiały się w latach kolejnych, kończąc się oprotestowaniem sprawy przez ambasady oraz organizację prowokacyjnych kontrakcji ukazujących przynależność wysp do danego państwa. (24) Spór od Senkaku trwa w kontekście sporów o inne wyspy w regionie w tym spór między Rosją a Japonią o Kuryle, w którym Chiny popierały stanowisko Tokio, a dla samych Chin spór w sporze o Parcele i Spratley. (25) W sporze o Senkaku potencjalną stroną sporu może być także Korea południowa, z powodu prowadzenia wspólnych badań z Japonią i Tajwanem (Komisja Łączności z 1971 roku) nad występowaniem złóż ropy na dnie morza wschodnio chińskiego i Żółtego. (26) Konflikt o wyspy może przerodzić się potencjalnie w konflikt na Półwyspie Koreańskim między Chinami a Japonią w którym wyspy będą jednym z geostrategicznych punktów prowadzonych działań wojennych. Półwysep koreański, który militarnie próbowały podporządkować wcześniej Chińskiej zwierzchności dynastie Han, Sui i Tang, został podporządkowany podobnie jak Wietnam w trybutarnym systemie zależności wobec centrów cywilizacyjnych przez dynastię Ming i Qing. (27)

AUTOR: Michał Specjalski

Kontynuacja treści w następny artykule.

Przypisy:

1) Nathan Sivin i Gari Ledyard, Introduction to East Asian Cartogrpahy , w: Pod. red. Harley J. B. i Woodward David, The history of cartography. Cartography in the Traditional East and Southeast Asian Societies , Volumen 2, księga 2, The University of Chicago Press, Chicago i Londyn 1994, s. 192-193
2) Pod. red. Eisenman Joshua, Heginbotham, Mitchel Derek, China and the developing world, An East Gate Book, Nowy Jork 2007, s. 9

3) Ibid., s. 11
4) Haliżak Edward, Polityka i strategia Chin w kształtowaniu międzynarodowego bezpieczeństwa , w: Żurawa Papers, zeszyt 10, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2008, s. 130-131
5) Goldstein Avery, Rising to the chalange: China’s grand strategy and international security, Stanford University Press, Stanford 2005, s. 110

6) Goldstein Avery, Rising to the chalange …, Stanford University Press, Stanford 2005, s. 14
7) Rowiński Jan, Morze wschodniochińskie …, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 1990, s. 6
8) Ibid., s. 11-13
9) Rowiński Jan, Morze wschodniochińskie. Region potencjalnego konfliktu w Azji , Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 1990, s. 15

10) Ibid., s. 16
11) Podporządkowania trybutarnego króla Liu Jiou (Riukiu) cesarstwu dynastii Ming
12) Rowiński Jan, Morze wschodniochińskie …, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 1990, s. 22
13) Argumentacja odnosząca się do Konwencji Genewskiej o szelfie kontynentalnym ma siłę, ze względu łączność z Tajwanem na długości 160 km szelfem kontynentalnym, gdy od strony Riukiu są rozdzielone 200 metrowym rowem morskim
14) Rowiński Jan, Morze wschodniochińskie …, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 1990, s. 20
15) Ibid., s. 21

16) Kontekst przynależności Senkaku do Japonii związany jest z reorientacji polityki Nixona Kissingera z jednej strony formalizującym stosunki bilateralne USA CHRL wobec zagrożenia zimnowojennego ZSRR z drugiej strony wzmocnienie współpracy militarnej z Japonią w kontroli północno zachodniego obszaru Pacyfiku w tym ewentualnej interwencji Japonii na Tajwanie czy Korei Południowej.
17) Więcej o tajwańskiej perspektywie nt. strategii jednych Chin, dwóch systemów w: A peliminary Analysis of Mainland China’s „One Chi na Strategy, Mainland Affairs Council, Taipei 1996
18) Rowiński Jan, Morze wschodniochińskie …, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 1990, s. 23 25
19) Ibid., s. 26
20) Ibid., s. 27
21) Ibid., s. 30
22) Już w latach 70 CHRL ostrzegały w Korei Południowej przed tymi działaniami jako przygotowania działania ekspansywnego Japonii wobec Chin i Korei ostrzegając, że CHRL nigdy nie pozwolą na rozpoczęcie eksploatacji złóż na tym terytorium oraz podkreślając analogię przynależności wysepek wraz z Tajwanem do Chin.

23) Rowiński Jan, Morze wschodniochińskie …, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, Warszawa 1990, s. 40
24) Ibid., s. 47-60
25) Ibid., s. 50
26) Ibid., s. 18
27) Ibid., s. 9

Michał Specjalski
Up Next

Related Posts

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Translate »