Miedziński: “Macron do Bastylii” [Analiza]

No Comment Yet

Ruch „żółtych kamizelek”, który powstał na niezadowolenie części społeczeństwa na reformy społeczne prezydenta Macrona oraz pogarszającej się sytuacji gospodarczej od dłuższego czasu paraliżuje Francję, a w szczególności stolicę Francji – Paryż. Żółte koszulki przypomniały o sobie światu w dzień święta narodowego Francji w rocznicę zdobycia Bastylii 14 lipca 1789 roku.

W czasie parady wojskowej na Polach Elizejskich, która odbyła się pod znakiem europejskiej współpracy wojskowej czego dowodem było uczestnictwo w defiladzie wojsk hiszpańskich, niemieckich oraz obecności sekretarza generalnego NATO Jensa Stoltenberga.[1] Prezydent Emmanuel Macrona został przez kilkudziesięciu przedstawicieli ruchu “żółtych kamizelek” wygwizdany podczas przejazdu na defiladzie, dzień wcześniej ruch protestował przed ministerstwem obrony, gdzie przebywał prezydent z dowódcami sił zbrojnych na naradzie[2].

Po zakończeniu defilady protestujący z ruchu próbowali na Polach Elizejskich wznieść barykadę, jednocześnie walcząc z policją oraz demolując ulice Paryża, policja musiała użyć środków przymusu bezpośredniego w postaci gazu łzawiącego[3]. Podczas demonstracji zostali zatrzymani aktywiści ruchu „żółtych kamizelek”  Jerome Rodrigues i Maxime Nicolle, zostały im postawione zarzuty nielegalnego zgromadzenia, policja zatrzymała też 152 agresywne osoby[4].

Mimo tego, że „żółte kamizelki” co weekend protestują w dużych częściach kraju, poparcie dla ruchu z miesiąca na miesiąc spada, w przeciwieństwie do prezydenta Macrona, którego sondaże wzrosły do 32 procent po zaproponowaniu ogólnokrajowej debat i odejścia od części reform [5] jednakże jego partia „Republika Naprzód” w wyborach do PE zajęła drugie miejsce z wynikiem 22,4 procent, za Zjednoczeniem Narodowym Marine Le Pen, które osiągnęło wynik 23,3 proc. głosów[6]. Społeczność francuska, mimo pozytywnego nastawienia do ruch na samym początku, teraz wyraża się negatywnie o nim i nie poopiera jego działalności, szczególnie destrukcyjna i paraliżująca ulice forma zniechęca francuzów. Przeciwko żółtym kamizelkom opowiada się 55 procent badanych, a 70 procent zarabiających więcej niż średnia krajowa, jest niezadowolona z protestów[7].

Strażacy gaszą ogień podłożony w trakcie obchodów Dnia Bastylii przez protestujących powiązanych z ruchem “żółtych kamizelek”

Francja mimo trudnej sytuacji wewnętrznej w kraju wyniku protestów ruchu „żółtych kamizelek” będących odpowiedzą na radykalne reformy prezydenta Macrona, nadal odgrywać znaczącą rolę w Europie obok Niemiec. Według firmy consultingowej Ernst and Young, Francja, USA, oraz Chiny są najatrakcyjniejszymi krajami do inwestycji w odnawialne źródła energii, o których od dłuższego czasu się mówi wyniku zmian klimatycznych na świecie[8]. Gospodarka francuska mimo problemów w ostatnich latach zaczyna z powrotem odrabiać straty. Nastąpił wzrost poziomu wskaźnika PMI dla przemysłu 51,9 pkt. a dla Niemiec do poziomu 45 pkt[9]. Z wyliczeń IMF wynika, że do roku 2024 PKB per capita Francji wzrośnie 50,42 tys dolarów amerykańskich[10], co pokazuje że Francja odzyskuje rolę lidera w europejskich rynkach. Mimo tak dobrych wskaźników gospodarczych sytuacja społeczna Francji, nie jest aż tak zadowalająca co pokazały gwałtowne protesty „żółtych kamizelek”.

Bezrobocie we Francji wynosi 8,8 %, a największe bezrobocie jest wśród młodzieży – 20 %[11]. Co prawda wskaźniki pokazują spadki bezrobocia ale jak na razie społeczeństwo francuskie nie odczuwa poprawy sytuacji. Profesor Granville francuski ekonomista z Queen Mary University of London  twierdzi, że Francja by uratować swój model społeczny, który jest dumą narodową Francji powinien oprzeć się na skandynawskim modelu z ważnym czynnikiem probiznesowym. Profesor podkreśla, że Francja potrzebuje powrotu do narodowej waluty, ponieważ przez walutę krajową efekt recesyjny zostałby zrównoważony przez naturalne osłabienie waluty, co przyczyniłoby się do wzrostu popytu na towary krajowe na rynkach wewnętrznych i na rynkach eksportowych[12].

Macron stara się kreować na nowego de Gaulle’a, co pokazuje co chwilę w propozycjach zreformowania Unii Europejskiej. W marcu w czasie wizyty prezydenta Xi Jinpinga Macron podkreślał, że Europa musi prezentować wspólną strategię w imieniu wszystkich członków, a nie 28 osobnych państw i robienia interesów z Chinami osobno. Francja przez propozycje Nowego Jedwabnego Szlaku chce wejść na rynek chiński, a szczególnie interesują ją inwestycję w energetykę atomową, lotnictwo, technologie kosmiczne oraz rolnictwo[13]. Francja ma ambicję by odegrać ważną rolę w kontaktach z chinami i dużo zyskać na inwestycjach.

Wizyta prezydenta Xi Jinping w Paryżu

Na szczycie G20 prezydent Macrona podkreślał jak ważne jest zmniejszenie emisji gazów cieplarniach i przyjęcie porozumienia paryskiego, któremu sprzeciwiała się Donald Trump argumentując, że „traktat zbyt wiele kosztuje Amerykę, narzuca ograniczenia produkcji i wstrzymuje tworzenie nowych miejsc pracy”[14]. Francja stara być prekursorem w procesie przechodzenia na OZE i nakłaniania państw UE do tego samego.

Przywódcy G20 w Osace

Paryż aktywnie też działa jeśli chodzi o konflikt Amerykańsko – Irański. 10 lipca Emmanuel Bonne, główny doradca dyplomatyczny prezydenta Francji Emmanuela Macrona przybył z wizytą do Teheranu by rozmawiać z irańskimi urzędnikami na temat „eskalacji” konfliktu związanego z polityką jądrową Iranu i narastaniem napięć między Teheranem a Waszyngtonem. Dwa dni wcześniej prezydent Macron rozmawiał telefonicznie z prezydentem Trumpem na temat polityki jądrowej Iranu[15]. Eskalacja konfliktu USA – Iran jest nie na rękę Europie, która dzięki porozumieniu nuklearnemu sporo zyskała na kontaktach, nie mówiąc że Iran powtarza, że to w interesie Europy jest by chronić Iran przed sankcjami USA, jeśli chcą zapobiec dalszemu wycofywaniu się Teheranu z międzynarodowej umowy atomowej[16].

Paryż podkreślił w dniu święta zdobycia Bastylii w komunikacie w sprawie konfliktu z Iranem  „Ryzyko jest tak wysokie, że konieczne jest, aby wszystkie strony (…) rozważyły możliwe konsekwencje ich postępowania. (…) Uważamy, że nadszedł czas, by postępować w sposób odpowiedzialny i szukać sposobów deeskalacji napięć oraz ponownego podjęcia dialogu” – głosi wspólne oświadczenie, które opublikował Pałac Elizejski[17]. Pokazuje dobitnie jak ważny jest dla Europy ten region, którego destabilizacja spowodowała by jeszcze większą fale uchodźców w Europie i kolosalne konsekwencje jeszcze większego zdestabilizowania bliskiego wschodu.

Francja optuje za rozwiązaniami dyplomatycznymi w konflikcie USA z Iranem

Francja aktywnie działa też na Pacyfiku, w czasie szczytu bezpieczeństwa w Singapurze francuska minister obrony Florence Parly zapowiedziała, że Francja pozostanie aktywna w rejonie Pacyfiku mimo rosnącego napięcia między mocarstwami. Pani minister podkreśliła, że Francja musi w tym rejonie chronić interesy zamorskie gdzie mieszka 1,6 miliona ludzi oraz zarządza obszarem wyłącznej strefy ekonomicznej[18].  Prezydent Francji w czasie święta narodowego zdobycia Bastylii zapowiedział utworzenie we wrześniu dowództwa sił kosmicznych, w ramach sił powietrznych. Prezydent Macron twierdzi, że „Przestrzeń kosmiczna stała się prawdziwą stawką w grze o bezpieczeństwo narodowe”[19]. Prezydent oznajmił, że nowa strategia zapewni ochronę francuskim satelitom oraz lepsze zrozumienie „sytuacji w przestrzeni kosmicznej”, dlatego bardzo ważne są inwestycje w sektor kosmiczny. Dzisiejszy świat bardzo szybko się zmienia wojny, konflikty, walki wywiadów coraz częściej rozgrywają się w cyberprzestrzeni, dlatego Francja chce zainwestować dużo by nie przegrać wyścigu zbrojeń[20].

The French nuclear-powered aircraft carrier Charles de Gaul shown operating in the Atlantic Ocean. U.S. Navy.

Wszystko to pokazuje, że Francja jest nadal ważnym graczem na arenie międzynarodowej, i nie zamierza rezygnować mimo kryzysu wewnętrznego z ważnego lidera w Europie jak i na świecie. Francja ogrywa znaczącą rolę w Europie, a po końcu kadencji A. Merkel może nastąpić zwiększenie roli Francji w Unii Europejskiej, gdzie Niemcy po stracie charyzmatycznej przywódczyni i problemach gospodarczych mogą zmniejszyć swoje zaangażowanie lub skierować swoją politykę bardzie w kierunku wschodnim, przez co Francja może zyskać szansę wpływu na wspólnotę. W ostatnie roszady na ważne stanowiska w Brukseli przypadły Francji. Christine Lagarde została szefem Europejskiego Banku Centralnego co daje wzmocnienie Francji, a nowo wybrani przedstawiciele są pozytywnie nastawieni do Emanuela Macrona[21]. Wszystko to daje nam obraz, że Francja ma ważny głos w Europie i będzie robić wszystko by go nie stracić.

Christine Lagarde nowa szefowa Europejskiego Banku Centralnego

Ruchy społeczne od końca lat 60 zaczynały odgrywać znaczącą role w społeczeństwie amerykańskim, prowadząc do transformacji, a nawet rewolucji społecznej na rzecz praw obywatelskich czy ruchów antywojennych w wojnie Wietnamie, gdzie wojnę prowadziły Stany Zjednoczone1. Ruchy społeczne, protesty, oddolne organizacje polityczne niepowiązane z partiami politycznymi, związki zawodowe walczące o prawa pracownicze, stały się nieodzownym elementem Europy zachodniej od końca lat 60. Protesty przybierały różną intensywności były bardziej pokojowe i agresywniejsze, wszystkie jednak miały jeden wspólny mianownik były to akcje oddolne mające na celu poprawę poziomu życia, zmianę sposobu rządzenia, wpłynięcia na niekorzystne decyzje polityczne, sprzeciwienie się zmianą czy wpłyniecie na zmiany2.

Francja jest znana z historii z nastrojów rewolucyjnych, Rewolucja Francuska 1798 zmieniała absolutną Francję na republikę, która upadała i powstawała wiele razy. Jedną z przyczyn rewolucji było niezadowolenie klasy średniej, mieszczan Paryża; prawników, handlarzy, ludzi staranie wykształconych, ale nie należących do arystokracji czy stanu duchownego, którzy chcieli mieć wpływ na politykę3. Rewolta z maja 1968 roku we Francji była przebudzeniem młodych, którzy sprzeciwiali się wojnie Wietnamie oraz konserwatywnym rządom gaullistowskim. Protesty początkowo małe, rozprzestrzenił się błyskawicznie, do studentów zaczęli dołączać robotnicy paraliżując Francję. Bunt obywateli miał przede wszystkim podłoże zmian, gospodarka po koniekturze II wojennej zaczęła upadać, duża cześć francuzów traciła pracę i stawała się bezrobotnymi bez szans na pomoc państwa. Studenci, którzy mieli być przyszłą klasą średnią bez perspektyw zaczęli żądać zmian kapitalistycznej wolnorynkowej gospodarki, która nie pomagała obywatelom i nie zapewniała bezpieczeństwa4.

W dzisiejszej Francji konflikt przybiera charakter marginalizacji i osłabienia klasy średniej, która domaga się reform w kraju dotyczących kwestii zmian instytucjonalnych, ekologicznych, pracy, finansów, gospodarki czy podmiotowości obywateli francuskich. Jednymi z postulatów „żółtych kamizelek” jest przywrócenie podatku solidarnościowego od bogactwa, niższych opłat drogowych, zniesienie senatu, zwiększenia częstości konsultacji z mieszkańcami, poprzez referenda na szczeblu krajowym i lokalnym 5. Ruchy społeczne we Francji w dużej części przybierały charakter ekonomiczny. Za wystąpieniami tych ruchów większości stała słabnąca rola klasy średniej, wyzysku fiskalnego państwa, zmian w strukturze rządzenia państwem czy uprzywilejowane traktowanie bogatych. Były to oddolne ruchy sprzeciwu społecznego i przywrócenia podmiotowości ludziom. Ruch żółtych kamizelek to przede wszystkim bunt pokrzywdzonych ludzi przeciw elitom politycznym Francji i Unii Europejskiej.

Przyczyny powstania ruchu żółtych kamizelek

Protesty żółtych kamizelek wybuchły jesienią 17 i 24 listopada 2018 związku z planowaną podwyżką podatku od paliw 6,5 eurocentów na litr diesla, i 2,9 eurocentów na litr benzyny, oraz polityką redukcji wydatków Prezydenta Macrona. Protesty zgromadziły około 282 tysięcy osób. Żółte kamizelki (fr. gilets jaunes) wzięły swoją nazwę od odblaskowych kamizelek, które nosili uczestnicy protestów6. W ciągu pierwszego dnia zostało rannych 227 osób, siedem poważnie, a 52 osoby zostały aresztowane. Przyczynami wzrostu cen było sfinansowanie inwestycji w odnawialne źródła energii i odejście od kopalnianych źródeł oraz polityka oszczędności prezydenta Macrona. W samej Francji ceny paliw wzrosły odpowiednio o 23% i 15% dla diesla i benzyny mimo spadków cen ropy na rynku światowym7.

Głównym powodem wyjścia na ulice były podwyżki cen paliw

Duża cześć mediów jak i obserwatorów politycznych zwracała uwagę wystąpień ruchu żółtych kamizelek wyłącznie na kwestie podwyższenia cen paliw, które rzeczywiście uderzyły w branże transportową, handlową dotykając dużą cześć społeczeństwa Francji, oraz politykę ograniczenia wydatków Prezydenta Macrona. Problem jest jednak większy, jeśli przyjrzymy mu się bardziej.

Ruch żółtych kamizelek jest jednym z większych ruchów ostatnich lat w Europie zachodniej, to ruch niesformalizowanej klasy średniej, nie mający konkretniej ideologii, nie ukierunkowanej na prawicę czy lewicę nie mający przywództwa i podzielony na różne frakcje8. Protestujący demonstrują regularnie co tydzień w weekendy, ich głównym komunikatorem są portale społecznościowe zapewniające przedstawienie ich postulatów oraz zrzeszanie się na protestach. Mimo początkowych dużych demonstracji przekraczających ponad 100 tysięcy osób, liczebności osób spada z miesiąca na miesiąc, jednakże utrzymujące się w całym kraju nadal w granicach 25 tysięcy osób9.

Mimo początkowego entuzjazmu i wysokiej frekwencji, protesty z miesiąca na miesiąc spadają

Dane sondażowe pokazują, że ci, którzy popierają ruch żółtych kamizelek, mają niski poziom zaufania do instytucji i innych ludzi, są niezadowoleni z polityki państwa, jego pośredników lub jakichkolwiek organów przedstawicielskich: 67% z nich uważa, że ​​„w większości politycy dbają tylko o bogatych i wpływowych”, 79% w ogóle nie ufa rządowi, a 61% nie ufa Unii Europejskiej (w porównaniu do średniej ogółu Francji gdzie wynosi 35%)10. Protest żółtych kamizelek jest kontynuacją niezadowolenia widocznego już w wyborach prezydenckich w 2017.

Tradycyjny podział ideologiczny na lewice i prawicę został zastąpiony przez sfrustrowanie obywateli francuskich pogarszającą się sytuacją bytową obywateli, i brakiem zaufania do instytucji państwa11. Poparcie dla ruchu na początku wyrażało ponad 70% badanych i wahało się według różnych sondaży od listopada 2018 do lutego 2019 między 80 a 65%12, z jednoczesnym spadkiem poparcia dla prezydenta Macrona i jego reform wynoszącym 59% niezadowolenia wśród protestujących13. Poparcie dla samego prezydenta w czasie protestów żółtych kamizelek wynosiło 27% potem zaczęło z powrotem rosnąć14.

Obecnie poparcie dla ruchu słabnie winniku zmęczenia społeczeństwa konfliktem jak i szkodami jakie żółte kamizelki wyrządzają na ulicach francuskich, przez co 56% francuzów chce zawieszenia protestu15, oraz coraz mniej osób protestuje. O poparcie dla ruchu walczą głownie partie prawicowe Zjednoczenie Narodowe (dawniej Front Narodowy) Marine Le Pen, Patrioci – ultraprawicowa formacja Le Pen Floriana Philippot, oraz lewicowe, jak Francja Nieujarzmiona czy Komunistyczna Partia Francji16.

Postulaty ruchu są częściowo wolnościowe, ale sam ruch społeczny domaga się większego zaangażowania państwa na rzecz drobnych i średnich przedsiębiorców oraz pomocy socjalnej dla młodych wchodzących na rynek oraz gwarancji praw pracowniczych17. Żółte kamizelki mają postulaty z różnych problemów życia społecznego można je podzielić na wiele dziedzin takie jak ekologiczne; „Redukcja TICPE oraz podatku węglowego. TICPE to akcyzowy podatek konsumpcyjny od produktów energetycznych, pochodzących z ropy naftowej, odrzucenie projektu ustawy wprowadzającej zakaz używania oleju opałowego, współfinansowanie projektów w zakresie biopaliw, regulacja cen samochodów elektrycznych”18.

Zmian instytucjonalnych, takich jak; „Zwiększenie częstości konsultacji z mieszkańcami, poprzez referenda na szczeblu krajowym i lokalnym, rozwiązanie Zgromadzenia Narodowego, zniesienie Senatu, uznanie i zliczanie pustych głosów (przeciwko wszystkim) w różnych wyborach”. Zmiany dotyczące pracy i przedsiębiorczości; „Zmniejszenie opłat pracodawców, zwiększenie wsparcia finansowego ze środków publicznych dla zatrudnienia na umowy na czas nieokreślony, określony i staż, pomoc w powrocie na rynek pracy lub w przekwalifikowaniu zawodowemu poprzez efektywne i satysfakcjonujące szkolenia, zmniejszenie nierównowagi płac między kobietami i mężczyznami. W zakresie sytuacji kobiet na rynku pracy Francja stoi znacznie niżej niż Polska.

Według raportu PwC Polska lokuje się na 9. pozycji wśród państw OECD, podczas kiedy Francja na pozycji 1719, dotacje dla firm, które chcą osiedlić się na przedmieściach lub na prowincji”. Walka z prekaryzacją; „Podwyżka emerytur, Redukcja świadczeń socjalnych, zwiększenie dodatku mieszkaniowego APL (dla mieszkań socjalnych), Zwiększenie pomocy finansowej dla studentów na osiedlenie, mobilność oraz kulturę”. Finanse publiczne; „Zmniejszenie budżetu wydatków publicznych, przywrócenie podatku solidarnościowego od bogactwa, znacząca redukcja wynagrodzeń członków rządu (prezydent Macron zarabia brutto 15 tys. euro miesięcznie, jego ministrowie 10 tys. euro brutto20), zniesienie przywilejów (wynagrodzenie po wygaśnięciu mandatu, fikcyjne stanowiska, dodatki)”. Oraz inne postulaty, nie związane z konkretnymi dziedzinami; „Włączenie osób niepełnosprawnych we wszystkie obszary społeczeństwa, dostęp do kultury dla wszystkich, niższe ceny opłat drogowych, likwidacja obowiązkowych szczepień dla dzieci”21. I wiele innych.

Poza postulatami związanymi z obciążeniami finansowymi, redukcją wydatków państwa, pomocy państwa dla potrzebujących, konflikt ma też podłoże „buntu mas” przeciw elitom politycznym Francji. Jest to bunt przeciwko bogatym elitom, zeuropeizowanym oderwanym od rzeczywistości i potrzeb biedniejącej klasy średniej oraz coraz biedniejszych obywatelach Francji22. Mimo tego, że Francja miała najniższe nierówności ekonomiczne oraz zapewnia wysokie świadczenia społeczne w porównaniu innymi krajami Unii Europejskie oraz Stanami Zjednoczonymi23, gdzie obywatel francuski ma zapewnioną opiekę medyczną, zabezpieczenie społeczne, i sprawne usługi publiczne, przed wstrząsami ekonomicznymi, które dotykają bardzo obywateli amerykańskich.

Ostaniemy laty wyniku kryzysu gospodarczego na świecie oraz globalizacji powodującej, że firmy przenosiły się do krajów azjatycki, gdzie koszty pracownicze są nisze, sytuacja pracowników we Francji pogorszyła się, na rzecz uprzywilejowanej klasy wyżej dysponującym kapitałem24. W roku 1981 roku udział płac w PKB we Francji wynosił 66% ponad połowa wielkich zysków trafiała do ludzi pracującej. Systematycznie od tego roku następował powolny spadek. W 1989 roku spadek ten wynosił 58%, a w 2007 roku 55%25. Współczynnik Giniego, pokazujący nierówności dochodowe, wykazała na rok 2017 – 29,3 w porównaniu z rokiem 2006 gdzie wynosił 27,3, a więc wzrósł, dla porównania Polska jest na poziomie 29,226 co pokazuję, że Francja zbliża się do poziomów nierówności krajów Europy Środkowo-wschodniej, nic dziwnego, że poziom frustracji narasta.

Polityka Prezydenta Macrona miała zapobiec większemu rozwarstwieniu, jednak jeszcze bardziej go pogłębiła. Pozytywna polityka gospodarcza obniżająca stawkę podatku od dywidend i zysków kapitałowych z 59% do 30% i uprzywilejowanie grup interesów wpłynęły wyłącznie dla bogatych. Demonstracji również wykorzystywali okazję do krytyki hojnego systemu opieki społecznej, który coraz bardziej zaniedbywał kluczowe fragmenty społeczeństwa, zwłaszcza młodych ludzi, nie radzących sobie na rynku pracy27.

Pogorszenie stopy życiowej francuzów spowodowały protesty

Przywołuje się też kwestie związane z pogorszeniem się stopy życia i jakości usług publicznych poza miastami na wsi i średnich miastach, do których dojazd staje się utrudniony przez redukcję komunikacji publicznej oraz braku przeznaczania odpowiednich środków na poprawę jakości dróg czy słabych połączeń komunikacyjnych do dużych aglomeracji, dlatego tak bardzo podwyżki na paliwo uderzyły mieszkańców Francji, którzy większości dojeżdżali samochodami do miast28. Mieszkańcy dużych miast preferujący dbanie o ekologię, czystości powietrza nie zawracali uwagi na sprzeciw prowincji odczuwającej podwyżki przez co frustracja francuzów zaczęła narastać29.

We Francji mamy do czynienia z podziałem na Francję A i B, czyli bogatą północ razem z wielkimi miastami, jak i biednym południem głównie wsie i obszary poza dużymi miastami, które są zmarginalizowane, niesłyszane przez elity polityczne Paryża30. Prezydent reformując kraj, oparł swoją politykę na obciążeniu klasy średniej podatkami, jednocześnie wzmacniając pozycję bogatych do inwestowania przez obniżenie im podatków31. Protestujący to większości przedsiębiorcy, kobiety w średnim wieku, emeryci czy studenci pracujący dorywczo. Mimo tego, że rząd wycofał się z podwyżki cen jak i części reform, protesty nie ustały, a protestujący zaczęli się domagać ustąpienia prezydenta Emmanuela Macrona czy reformy w polityce społecznej32.

Ważnym odnotowania jest kryzys demokracji liberalnej w samej Francji. Jak pokazały ostanie wybory we Francji poparcie dla Frontu Narodowego Marine Le Pen – 21,30% (w pierwszej turze) i Republikanów Francoisa Fillion – 20,01% (w pierwszej turze)33, które osiągnęły wspólnie ponad 41% pokazuje, że jest spora części obywateli oczekująca zmian w polityce i gospodarce. Francja przeżywa zapaść demokracji przedstawicielskiej, ludzie nie czują się reprezentowani i uważają, że nie mają żadnego wpływu na politykę a ich apel o zmiany nie jest słyszany w Paryżu. System stał się nie udolny i niesprawiedliwy dla sporej części społeczeństwa34. Nie dziwi więc coraz większe niezadowolenie społeczne i poparcie dla skrajnej prawicy, która obiecuje poprawę słabego i niesprawiedliwego państwa i form radykalnego protestu oraz słabnącego poparcia dla Unii Europejskiej.

Le Pen zyskała w sondażach w czasie protestów żółtych kamizelek

Sam ruch ma też swoich naśladowców w innych krajach Europy zachodniej, Belgii, Holandii, Niemczech, Hiszpani czy Portugalii. Protesty w tych krajach nie przybierają takiego obrotu masowych protestów czy destrukcji jak we Francji, ale wszystkie łączy jedno, sprzeciw wobec odizolowaniu się elit politycznych od społeczeństwa, poprawy warunków pracy, zagwarantowania bezpieczeństwa socjalnego, dużemu opodatkowaniu, większej pomocy państwa w kwestiach ochrony praw pracownicy35.

Protesty w Belgi, tak samo jak we Francji przybrały charakter walk ulicznych z policją, rzucania kostką brukową czy blokowaniem ulic podpalania samochodów, żądania dymisji rządu Belgijskiego Charlesa Michela oraz prezentacji transparentów z hasłami „socjalna zima nadciąga” i skandowanie haseł „Macron, Michel, ustąpcie”36. Demonstracje żółtych kamizelek odbywają się również w Holandii, gdzie przybierają charakter pokojowych protestów z dużą listą żądań, takich jak niskie płace, które nie zapewniają zaspokojenie podstawowych potrzeb, pogarszającej się sytuacji służby zdrowia oraz słabości demokracji37.

W Niemczech protesty żółtych kamizelek są wspierane przez ruch Pegida i sprzeciwiają się migracji38. Manifestacje we wszystkich wymienionych krajach mają podobny charakter sprzeciwu społecznego i podobnych żądań do władz państwowych, każda z tych demonstracji jest wspierana przez radykalne partie prawicowe czy lewicowe szukające poparcia w frustracji ludzi.

W Portugali protest ma podłoże podburzania społeczności na założonej na Fecebooku stronie „Narodowa Rewolta”, która nawołuje do paraliżu całego kraju ramach walki z wyzyskiem fiskalnym, poprawy warunków życia, a także obniżenia cen paliw w hasłach dominuje także nacjonalizm sprzeciwiający się polityce Unii Europejskiej „Jesteśmy jednym z państw, które dostaje mniej, a płaci więcej podatków. Są takie kraje, które dostają (z UE) dwa razy więcej niż my. Dosyć tego! Zatrzymajmy Portugalię!”39.

Portugalia: Policja rozbija protesty „żółtych kamizelek”

Aktywiści hiszpańscy z „Rad Obrony Republiki” organizują blokady dróg od kilku miesięcy w Katalonii z domaganiem się o jak najszybszą secesję od Hiszpanii. W obydwu krajach jak informują służby są podejrzenia o ingerencje zewnętrzną z Rosji, której celem jest według służb zwiększenie niezadowolenia społecznego i doprowadzenie do destabilizacji jak również zwiększenia nastrojów antyunijnych 40.

Działalność żółtych kamizelek

Demonstrację przez pierwsze tygodnie przybierały na sile, już na początku listopada kierowcy z Dole dzięki umieszczeniu wpisu na Facebooku zorganizowali blokadę przy użyciu kilkuset samochodów blokując ulice41. Na początku października powstała petycja stworzona przez Priscillie Ludosky, inicjatorkę ruchu „żółtych kamizelek”, na portalu internetowym change.org, która po ponad miesiącu uzbierała milion podpisów przeciw podwyżką cen paliw42. Protestujący zaczęli blokować drogi wjazdowe do miast w ponad 2 tysiącach miejsc angażując ponad 124 tysiące Francuzów, paląc opony, budując barykady czy jeżdżąc powoli samochodami na drogach oraz autostradach. Doprowadzając do walk i przepychanek z siłami porządkowymi policji francuskiej czy zdenerwowanymi obywatelami, którzy nie akceptowali protestu, przez co wiele osób wylądowało w szpitalu z obrażeniami43.

Emmanuel Macron jest ucieleśnieniem zepsutej arystokracji demoliberalnej

Z tygodnia na tydzień protesty zaczęły przybierać na agresji w niszczeniu, demolowaniu, okradaniu sklepów, podpalaniu aut, niszczeniu miejsc użyteczności publicznej, przepychanek z policją przez co policja musiała użyć zaostrzonych środków przymusu. Często sami protestujący byli pijani i rzucali się na agresywnie na policję. Obywatele francuscy zaczęli odczuwać negatywne skutki częstszych blokad dróg dojazdowych, zaczęły się pojawiać konfrontacje blokujących z kierowcami próbującymi przedrzeć się przez blokadę44. Na Polach Elizejskich, gdzie coraz częściej w weekendy gromadzili się protestujący, zaczęły być skandowane hasła typu „Prowadzimy rewolucję” i „Macron do Bastylii”. Na Łuku Triumfalny nieznana osoba napisała wiadomość sprayem: „Ścinaliśmy głowy za mniejsze przewinienia” co było odniesieniem do śmierci na gilotynie króla Ludwika XVI i jego żony Marii Antoniny45. Jak podkreśla Danielle Tartakowsky, profesor historii na uniwersytecie Paris, ruch żółtych kamizelek, obecne nie są podobny do innych ruchów społecznych, co stanowi ważną zmianę we francuskim krajobrazie politycznym ruch ten jest przede wszystkim ruchem oddolnym.

W przeciwieństwie do poprzednich ruchów protestacyjnych na dużą skalę we Francji, żółte kamizelki zaczęły się organizować oddolnie, przez frustracje pewnych grupy osób, które organizowały protesty na Facebooku. Tartakowsky podkreśla, że jest to jeden z ważniejszych czynników wyróżniający te protesty na tle innych znanych z historii. Zazwyczaj francuskie protesty po lewej stronie były organizowane lub wspierane głownie przez związki zawodowe, a protesty po prawej (takie jak marsze przeciwko legalizacji małżeństw homoseksualnych w 2012 roku.) Były zazwyczaj organizowane przez grupy katolickie46. Dotychczas wszelkie ruchy czy protesty były inspirowane przez związki zawodowe dość duże i zorganizowane, czy grupy wyznaniowe i partie polityczne obecnie mamy do czynienia z podobnym zjawiskiem jak w kolorowych rewolucjach w północnej Afryce czy na Ukrainie, gdzie to media społecznościowe zrzeszają ludzi z różnych grup społecznych pod wspólnym celem47.

Starcia Policji i “Żółtych Kamizelek”

W mediach często były pokazywane filmy czy to zdjęcia ukazujące agresje protestujących względem policji w postaci rzucania na służby porządkowe skuterów, obrzucania kostką brukową i innymi przedmiotami, czy akcje niszczenia sklepów, domów, samochodów, wznoszenia barykad48. Przeciwko protestującym, którzy wznosili barykady czy rzucali kostką, natychmiast wysyłano funkcjonariuszy policji i żandarmerii używających armatek wodnych i gazu łzawiącego w celu uspokojenia tłumu przybierającego agresywną postawę wobec władz i funkcjonariuszy49. Działalność destrukcyjna ruchu żółtych kamizelek jest znacząca, są dewastowane sklepy, kioski, ulice, samochody, kina, banki co spowodowało apele Izby Handlowej w celu pomocy finansowej i ochrony infrastruktury przed dalszymi zniszczeniami i rabunkami protestujących.

Firmy ubezpieczeniowe oszacowały, że skala zniszczeń spowodowana przez protesty żółtych kamizelek wyniosła ponad 170 milionów euro i cały czas wzrasta50. Straty w postaci wizerunku Francji w oczach turystów i zniszczeń atrakcji turystycznych oraz spadku sprzedaży handlowej przez zniszczenia jak i omijania przez klientów sklepów, galerii, gdzie odbywają się protesty, wpłynęła negatywnie na wizerunek Paryża, który nie potrafi zapewnić bezpieczeństwa własnym obywatelom i przedsiębiorcom w czasie protestów. Mimo deklaracji władz jak i policji, że wybryki agresywnych demonstrantów jak i wandalizm zostanie powtrzymany, władze nie potrafią sobie poradzić z chaosem jaki protest powoduje51. Mimo zatrzymań agresywnych osób, minister spraw wewnętrznych Francji mówi, że „(…) oni chcą przemocy i są tutaj, by siać w Paryżu chaos”. Warto zaznaczyć, że wśród żółtych kamizelek jest element prowokujący, agresywny, nawet mafijny, ale jest to margines korzystający z chaosu jaki panuję we Francji, który ma na celu pokazanie, że ruch ten działa w celu destabilizacji państwa52.

Zdemolowany Paryż
Straty wynoszą 170 milinów euro i ciągle rosną

Następstwa wynikające z działalności ruchu

Protest żółtych kamizelek jest na tyle poważny, że zagraża „bezpieczeństwu politycznemu”, które definiuje się jako stan, w którym nasilają się żądania zorganizowanych grup społecznych (politycznych) uniemożliwiających wypełnianie przez państwo jego głównych funkcji, a przez to osłabiające lub niweczące działania organów lub instytucji realizujących cele i interesy narodowe53. Tak sformułowana definicja mówi nam o utrudnieniach sprawowania władzy, przez pewne grupy nacisku uniemożliwiające poprawne funkcjonowanie państwa jak i brak zapewnienia porządku publicznego, który może doprowadzić do obalenia legalnych władz czy stworzenia zagrożeń dla obywateli. Żółte kamizelki przez swoje zachowanie zagrażają „bezpieczeństwu publicznemu” które można zdefiniować jako stan, w którym ogół społeczeństwa i jego interesy oraz państwo wraz ze swymi celami mają zapewnioną ochronę przed szkodami zagrażającymi im z jakiegokolwiek źródła54. Żółte kamizelki przez swoje destrukcyjne zachowania demolowania, niszczenia, zagraża obywatelom, sprawiając, że ruch staje się w oczach społeczeństwa widziany jako agresywny i niestabilny. W czasie protestów zauważono ponad przeciekną agresje tłumu, który przez kilku prowodyrów stawał się bardzo agresywny, może to wynikać z psychologii tłumu czy zachowań zbiorowych.

Tłumy od wieków stanowiły zagrożenie dla porządku społecznego, który wywierał presję na władzę, szczególnie w dzisiejszych czasach wywieranie presji przez masowe protesty jest kwintesencją demokracji liberalnej, która musi się liczyć ze zdaniem i sprzeciwem obywateli. Zachowania zbiorowe cechuje brak konkretnego planu, niski stopień organizacji, nieprzewidywalność55. Tłum jest to nagłe zgromadzenie większej liczby osób na pewnym terenie, w którym występuje bezpośredni kontakt wykorzystujący swoją wielkość jako efekt całości. Tłum spontanicznie reaguje w podobny sposób na te same motywy56. Tłum kieruje się na początku pewną ideą, która przeradza się w główną treści „duszy tłumu”, która przez swoje działania realizuje koncepcje żądań57. Przez swoje żądania tłum zauważa swoją potęgę w działaniach przeciw władzy, przez co staje się coraz silniejszy58. Celem tłumu jest obalenie obecnego porządku społecznego i wprowadzenie nowego lub naprawa obecnego porządku w sposób radykalny59.

Żółte kamizelki

W zachowaniu żółtych kamizelek właśnie takie zachowanie możemy dostrzec, protest przeciwko obecnemu porządkowi, który nie spełnia ich potrzeb, nie jest w stanie zapewnić bezpieczeństwa socjalnego czy uchronić przed negatywnymi skutkami kryzysu gospodarczego. Tłum przez swoje zachowanie stwarza zagrożenia dla porządku publicznego, zdrowia, życia, uszkodzenia mienia czy straty wizerunku przez swoje zachowanie. Niebezpieczeństwo w postaci zakłócenia porządku może powstać przypadkowo przez działania, które nie były w pierwotnym założeniu protestu60. Duże zagrożenie dla porządku publicznego mają manifestacje organizowane przez grupy społeczne, bardzo wrażliwe na wszelkiego rodzaju kryzysy gospodarcze, przez spadek warunków socjalno-bytowych czy nie spełnionych obietnic wyborczych61. Ludzie uczestniczący w takich manifestacjach często swoje niezadowolenie wyrażają w postaci agresji i walk ulicznych ze służbami porządkowymi62. Ważny czynnik wpływający na bezpieczeństwo mają ich uczestnicy, którzy charakteryzują się różnym nastawieniem i przebojowością. Przez swoje działania agresywne dotyczące niekorzystnej polityki wobec nich przejawiają ataki lub prowokacje na służby czy rzeczy użyteczności publicznej63, które mogliśmy zauważyć w czasie demonstracji żółtych kamizelek na ulicach Paryża czy innych miast Francji. W tłumie ludzie czują się pozbawieni jednostkowych cech indywidualnych, nazywa się to deindywiduacja, przez co ludzie w tłumie naśladują innych i czują się bardziej silni. Wpływ innych może pozbawić człowieka normalnego zachowania i doprowadzić do antyspołecznych zachowań, których nigdy byśmy nie popełnili64. To by wyjaśniało agresję protestujących we Francji, wystarczyło emocjonalne zachowanie kilku uczestników manifestacji by doprowadzić by demonstranci wyrazili swoje niezadowolenie agresją wobec policji. Ludzie większej zbiorowości dają się ponieść prymitywnym emocjom, gdy tłum daje impuls swoim zachowaniom, ludzie tracą kontrole nad sobą i często nie mają pojęcia co robią65.

W współczesnych ruchach społecznych ważna role odgrywają media społecznościowe, które zrzeszają, ułatwiają komunikację a przede wszystkim jednoczą ludzi w ważnym wspólnym celu. Media społecznościowa zapewniają wolności słowa, gwarantują pewną swobodę od cenzury mediów konwencjonalnych cenzurujących albo nienagłaśniających pewnych kwestii dla spokoju czy bezpieczeństwa politycznego władzy66. Nie inaczej było w przypadku ruchu żółtych kamizelek, którym media społecznościowe ułatwiły komunikację i kooperację, wyrażanie opinii, dzielenia się gniewem i żalem w stosunku do władz i niezadowolenia wynikającego z podwyżki cen paliw, ale i zwiększenia kosztów życia we Francji. Facebook zapewnił protestującym nagłośnienie swojej sprawy i ujawnienie swojego niezadowolenia społecznego w sieci67.

Protestujące “Żółte kamizelki” komunikują się przez social media

Jednakże przy protestach żółtych kamizelek ujawniły się tak zwane boty, czyli programy komputerowe wykonujące określone czynności zaprogramowane przez człowieka68. Boty miały rozsyłać fake newsy, czyli fałszywe bądź mylące informacje o protestach żółtych kamizelek. Mylące informacje były udostępniane przez fałszywe konta po kilkaset razy, często odnośnikami do materiałów źródłowych była rosyjska telewizja Russia Today (RT), która jest znana z prokremlowskiego nastawienia i szarzenia dezinformacji. Mimo tego filmiki i informację podawane przez Russi Today cieszyły się dużą liczbą wyświetleń i udostepnień niż tradycyjne rodzime media francuskie 69, co może świadczyć o braku zaufania do czołowych mediów francuskich, które nierzetelnie przedstawiały protest, bądź nie informowały o nim wcale. Przez co odbiorcy woleli wybierać wizję percepcyjną buntu żółtych kamizelek ze strony władz rosyjskich jako protestu ludzi sprzeciwiającej się słabnącej pozycji demokracji liberalnej, która w ostatnich latach przeżywa kryzys egzystencjalnych, a Rosja stara się ten kryzys wykorzystywać do własnych celów propagandowych, nagłaśniając, że naród francuski oddala się od Unii Europejskiej70, bo tylko 29% wiąże z UE nadzieje, 31% odnosi się do niej wrogo, a tylko 40% jest obojętna wobec Unii Europejskiej, według francuskiego instytutu badań opinii publicznej Odoxa71.

Wojna hybrydowa to nie tylko “zielone ludziki”

Według informacji francuskich służb wywiadowczych, nie można wykluczy roli rosyjskich prowokacji czy działalności służb rosyjskich w inspirowaniu protestów żółtych kamizelek, czy to przez media społecznościowe czy osoby pochodzenia rosyjskiego uczestniczące w protestach72. Nie można wykluczyć, że takie zaangażowanie rosyjskich służb może być obecne. W wojnach hybrydowych charakterystyką jest wykorzystywanie nastrojów rewolucyjnych, powstańczych, terrorystycznych, a przede wszystkim wykorzystywanie ludności i ruchów społecznych do działań przewrotowych73. Według koncepcji J. Messnera rosyjskiego wojskowego, który opracował koncepcje w latach 60 XX wieku, tak zwanych „wojen buntowniczych” to właśnie obywatele przez nastroje narodowowyzwoleńcze, powstańcze czy polityczne będą odgrywali główną rolę w działaniach destrukcyjnych państwa74. Dużą rolę w tak zwanych wojnach nieregularnych odgrywają podmioty pozapaństwowe działające legalnie i mające wpływ na nastroje społeczne przez media czy niezależnych ekspertów podsycających konflikty75. Obecne działania asymetryczne mają na celu osłabienie przeciwnika przez użycie instrumentów informacyjnych, dyplomatycznych, psychologicznych czy dezinformacyjnych76. Działania polityki rosyjskiej działają na wykorzystywaniu konfliktów wewnętrznych i podsycaniu ich przez informowanie, że kryzys gospodarczy i nie udolności Francji wynika z winy Unii Europejskiej i skorumpowanego liberalnego establishmentu politycznego, któremu nie ufają już obywatele. Rosyjskie działania mogą grać na osłabiane zaufania do władz, ekspertów, dzielenia bogatych i biednych. Efekty mogą być nie zauważalne od razu lub nigdy się nie objawić, może być tylko wykorzystywanie pewnych elementów do własnych celów politycznych Kremla w obecnej sytuacji politycznej77.

W czasie protestów żółtych kamizelek aktywny na Facebook oraz w mediach był rosyjski geopolityk Aleksander Dugin, człowiek z kręgów politycznych W. Putin78, który wspierał protest i pisał o odrodzeniu się narodu francuskiego przeciw polityce E. Macrona oraz Unii Europejskiej oraz upadku liberalnej demokracji we Francji. Często wpisach i udostępnianych filmach Dugin przedstawiał brutalność francuskiej policji oraz negatywną postawę prezydenta Francji wobec protestujących79. Celem Dugina było przedstawienie protestu żółtych kamizelek jako buntu społeczeństwa francuskiego przeciw zdemoralizowanym politykom francuskim.

Aleksander Dugin wykorzystujący niezadowolenie społeczne we Francji

Żółte kamizelki to nie tylko walka o poprawę warunków życia, domaganie się o reformy socjalne i polityczne, ale tak jak było już wspomniane w rozdziale drugim, protesty mają charakter również destrukcyjny w Francji przez demolowanie, niszczenie infrastruktury, okradanie sklepów czy walki z policją. Sytuacja ta sprawia, że do Paryża są sprowadzane jednostki policyjne z całej Francji razem z armią w celu zapewnienia porządku i bezpieczeństwa. Jak stwierdził szef francuskiego rządu Edouarde Philippe „do Paryża przybyło kilkaset, kilka tysięcy bandytów, by walczyć z policją, symbolami państwa, własnością prywatną i z demokracją”80. Walka o prawa pracownicze, czy wyrażanie niezadowalania nie powinny się kończy podpaleniami samochodów, plądrowaniu sklepów, wzniecaniem pożarów na Polach Elizejskich, to pokazuje z jaką agresją społeczną, niezadowoleniem oraz podejściem władz do problemów społecznych francuzów traktujących cały ten ruch jako chuligański i bandycki. Co nie usprawiedliwia braku przestrzegania porządku, dopuszczania się łamania prawa i podsycania zachowań agresywnych względem władz. Na porządku dziennym są groźby przeciwko władzom, obrażanie prezydenta i nawołanie do przewrotu81.

Podsumowanie

Żółte kamizelki mogą być wstępem do większych manifestacji i buntów społecznych przeciwko nieudolności władzy nie radzącej sobie z problemami społecznymi, które dotykają wyniku dysproporcji dóbr coraz większej ilości ludzi. Wartym zauważenia w tym ruchu jest rola mediów społecznościowych mających duży wpływ na przedstawienie swoich postulatów i zrzeszenie się ludzi w walce o swoje prawa. Ważnym czynnikiem jest również to, że za protestami nie stały sformalizowane związki zawodowe czy religijne mające w ostatkach latach umiejętności jednoczenia i gromadzenia ludzi w jakimś celu. Media społecznościowe dały bowiem możliwość jednoczenia się ludzi z różnych grup zawodowych.

Działalność ruchu żółtych kamizelek wpłynie na politykę Francji i może wzbudzi tendencje zmian we Francji, efekty zmian nie koniecznie będą widoczne w najbliżej przyszłości, ale odbiją swoje piętno na historii V Republiki. Ruch ten jest na pewno sygnałem dla polityków europejskich, że obecnie przeżywamy kryzys demokracji liberalnej, która nie radzi sobie obecnie z niesprawiedliwością społeczną, dysproporcją dóbr, kryzysem zaufania do instytucji, polityków oraz nieradzenia sobie z kryzysami gospodarczymi, na których to kryzysach mogą zbyć kapitał skrajne grupy, populiści czy rosyjskie działania mające na celu podzielenie Unii Europejskiej przez podsycanie niepokojów społecznych w celu osłabienia władzy.

Piotr Miedziński


Bibliografia

Banasik M., Wojna hybrydowa i jej konsekwencje dla bezpieczeństwa euroatlantyckiego, Warszaw 2018.

Graumann C. F., Psychologia społeczna. W: Encyklopedia Blackwella. Psychologia społeczna. Red. A.S.R. Manstead i inni. Warszawa 1996.

Jacher W., Zachowanie zbiorowe, Encyklopedia psychologii, Warszawa 1998.

Pacek B., Wojna hybrydowa na Ukrainie, Warszawa 2018.

Porta D., Diani M., Ruchy społeczne. Wprowadzenie, Kraków 2009.

Netografia

Agnosiewicz M., 45 postulatów Żółtych Kamizelek, http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,10236 (dostęp: 24.04.19).

Bielecki J., Francja oddala się od Europy, https://www.rp.pl/Plus-Minus/305039974-Francja-oddala-sie-od-Europy.html?fbclid=IwAR2pha0DfshebiEf Scjcuql_So0hVylwf8oP7_TFS8afBNjRZfQAtleE04 (dostęp: 05.05.19).

Blanchet T., Chancel L., Gethin A., How Unequal Is Europe?Evidence from Distributional National Accounts, 1980-2017, https://wid.world/document/european-inequality-wil-report-2019-en-pdf/ (dostęp: 24.04.19).

Bondariew A., Kawalec-Segond M., Paryż wrze. Bunt przeciwko elitom, https://tygodnik.tvp.pl/40185973/paryz-wrze-bunt-przeciwko-elitom (dostęp: 04.05.19).

Bret C., Kim są żółte kamizelki? I co dalej?,

Prof. Cyrille BRET: Kim są żółte kamizelki? I co dalej?
(dostęp: 24.04.19).

Bronk K., Bp Brunin: zamieszki we Francji świadczą o kryzysie demokracji, https://www.vaticannews.va/pl/swiat/news/2018-12/francja-zamieszki-brunin-kryzys-demokracji0.html (dostęp: 04.05.19).

Broniatowski M., Fake newsy o “żółtych kamizelkach” miały miliony udostępnień na Facebooku, https://wiadomosci.onet.pl/politico/francja-fake-newsy-o-zoltych-kamizelkach-z-milionem-udostepnien-na-facebooku/7k02546 (dostęp: 05.05.19).

Ciekanowski Z., Rodzaje i źródła zagrożeń bezpieczeństwa, https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BGPK-2860-1288/c/httpwww_bg_utp_edu_plartbtp2012010bezpieczef1stwo-zc.pdf (dostęp: 05.05.19).

Czarnacka A., Macronowskie tanie państwo okazało się bardzo drogie. O co chodzi protestującym w Paryżu, https://oko.press/macronowskie-tanie-panstwo-okazalo-sie-bardzo-drogie-o-co-chodzi-protestujacym-w-paryzu/ (dostęp: 04.05.19).

Ellyatt H., Macron’s popularity recovers as support for ‘Yellow Vest’ dwindles, https://www.cnbc.com/2019/02/25/macrons-popularity-recovers-as-support-for-yellow-vest-dwindles.html (dostep: 05.05.19).

Goodman P. S., Inequality Fuels Rage of ‘Yellow Vests’ in Equality-Obsessed France, (dostęp: 24.04.19).

Gruszczak A., Hybrydowości współczesnych wojen – analiza krytyczna, https://www.bbn.gov.pl/download/1/8755/Hybrydowos___wspolczesnych_wojen_____analiza_krytyczna.pdf (dostęp: 05.05.19).

Grześkowiak-Krwawicz A., Wielka Rewolucja Francuska buntem prawników, https://www.polskieradio.pl/8/402/Artykul/643235,Wielka-Rewolucja-Francuska-buntem-prawnikow (dostęp 24.04.19).

Guyot P., Support falls for France’s ‘yellow vest’ protests: polls, https://www.msn.com/en-us/news/world/support-falls-for-frances-yellow-vest-protests-polls/ar-BBQNAlx?mod=article_inline (dostęp: 05.05.19).

Krumbmüller F., Why The French Government Is Struggling To End The Yellow Vests Protests, https://www.forbes.com/sites/famkekrumbmuller/2019/03/28/why-the-french-government-is-struggling-to-end-the-yellow-vests-protests/#3d2d90e15750 , (dostęp: 05.05.19).

Kula A., Bunt kamizelek w imperium Macrona, https://krytykapolityczna.pl/swiat/ue/bunt-kamizelek-macron-francja/ (dostęp: 24.04.19).

Le Bon G., Psychologia tłumu, s. 14. http://www.physicsoflife.pl/bibliografia/books/psychologia-tlumu.pdf (dostęp: 12.05.19).

Lichfield J., ANALYSIS: The yellow rebellion is threatening to engulf France – Macron must act, https://www.thelocal.fr/20181205/analysis-yellow-rebellion-threatens-the-french-political-class (dostęp: 05.05.19).

Nepelski M., Struniawski J., Zagrożenia bezpieczeństwa imprez masowych i zgromadzeń publicznych, Szczytno 2016, s. 10. https://www.nexto.pl/upload/virtualo/wyzsza_szkola_policji_w_szczytnie/91025532bca7804b365bd3b89d51bbaed1869a22/free/91025532bca7804b365bd3b89d51bbaed1869a22.pdf (dostęp: 12.05.19).

Osierda A., Prawne aspekty pojęcia bezpieczeństwa publicznego i porządku publicznego, https://journals.umcs.pl/sil/article/viewFile/68/65 (dostęp: 05.05.19).

Siudak M., Rosja, Europa i świat w opinii Aleksandra Dugina, https://geopolityka.historykon.pl/proxy/rosja-europa-i-swiat-w-opinii-aleksandra-dugina/ (dostęp: 05.05.19).

Soiński B., Psychologicznopastoralne aspekty dużych zbiorowości. Zgromadzenia agoralne s. 12. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/tp/article/download/14081/13775 (dostęp: 12.05.19).

Sykulski L., Rosyjska koncepcja wojen buntowniczych Jewgienija Messnera, Przegląd Geopolityczny, t. 11, 2015, s. 109, http://przeglad.org/wp-content/uploads/2014/12/Przeglad_Geopolityczny_tom_11.pdf (dostęp:05.05.19).

Szkwarek W., Protest “żółtych kamizelek” we Francji – wszystko, co powinieneś wiedzieć, https://www.bankier.pl/wiadomosc/Protest-zoltych-kamizelek-we-Francji-wszystko-co-powinienes-wiedziec-7630273,2.html (dostęp: 03.05.19).

Timsit A., French history has never seen a protest like the yellow vest movement, https://qz.com/1482415/the-yellow-vest-protests-are-a-unique-moment-in-french-history/ (dostęp: 04.05.19).

Tomlinson Ch., Eight in Ten French Support ‘Yellow Jacket’ Protesters to Shut Down Paris,https://www.breitbart.com/europe/2018/11/25/eight-in-ten-french-support-yellow-vest-protesters-to-shut-down-paris/ (dostęp: 05.05.19).

Ursyński M., Żółte kamizelki rozlewają się na Europe, https://kresy.pl/publicystyka/zolte-kamizelki-rozlewaja-sie-na-europe/ (dostęp: 12.05.19).

Wójcik P., Francja 2018: Wolność bez równości i braterstwa. Prawdziwe przyczyny i skutki buntu “żółtych kamizelek”,

FRANCJA 2018: Wolność bez równości i braterstwa. Prawdziwe przyczyny i skutki buntu “żółtych kamizelek”.
(dostęp: 24.04.19).

Zaremba J., W Portugalii i Hiszpanii planowane protesty „żółtych kamizelek”, https://wiadomosci.radiozet.pl/Swiat/Zolte-kamizelki-planuja-protesty-w-Portugalii-i-Hiszpanii (dostęp: 12.05.19).

Inne

Chiny, USA i Francja są najatrakcyjniejszymi krajami dla inwestorów w OZE, http://biznesalert.pl/chiny-usa-i-francja-recai-energetyka-oze/ (dostęp: 14.07.19).

Członek Rady Polityki Pieniężnej: trzeba być przygotowanym na cięcie stóp procentowych, https://www.wnp.pl/finanse/czlonek-rady-polityki-pienieznej-trzeba-byc-przygotowanym-na-ciecie-stop-procentowych,349127_1_0_0.html (dostęp: 14.07.19).

Duda i Morawiecki: Gospodarczo przegonimy Włochy i Francję. Jak oni to policzyli?!, https://oko.press/duda-i-morawiecki-gospodarczo-przegonimy-wlochy-i-francje-jak-oni-to-policzyli/ (dostęp: 14.07.19).

Europa zjednoczona czy podzielona wobec wizyty prezydenta Chin?, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/prezydent-chin-z-oficjalnymi-wizytami-we-francji-i-monako/85xv5bv (dostęp: 14.07.19).

Election présidentielle 2017, http://web.archive.org/web/20170508104240/http://elections.interieur.gouv.fr/presidentielle-2017/FE.html (dostęp: 04.05.19).

Francja – Stopa bezrobocia, https://pl.tradingeconomics.com/france/unemployment-rate (dostęp: 14.07.19).

Francja sprawdza rolę Rosji w protestach „żółtych kamizelek”, https://www.rp.pl/Polityka/181219536-Francja-sprawdza-role-Rosji-w-protestach-zoltych-kamizelek.html (dostęp: 05.05.19).

Francja: kolejne marsze „żółtych kamizelek”; ruch traci poparcie społeczne, https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C406526%2Cfrancja-kolejne-marsze-zoltych-kamizelek-ruch-traci-poparcie-spoleczne.html (dostęp: 05.05.19).

Francja świętuje Dzień Bastylii. Wielka defilada wojskowa na ulicach Paryża, https://wiadomosci.onet.pl/swiat/francja-swietuje-dzien-bastylii-wielka-defilada-wojskowa-na-ulicach-paryza/ycetd58 (dostęp: 14.07.19).

Francja miesza się w sprawę Iranu. Wzbogacanie uranu postępuje, https://www.wnp.pl/energetyka/francja-miesza-sie-w-sprawe-iranu-wzbogacanie-uranu-postepuje,349211_1_0_0.html (dostęp: 14.07.19).

French fuel protests marred by death, injuries as well as homophobic and racist abuse, https://www.thelocal.fr/20181119/french-fuel-protests-marred-by-death-injuries-homophobic-and-racist-abuse (dostęp: 04.05.19).

Francja. Zamieszki podczas obchodów Dnia Bastylii, https://fakty.interia.pl/swiat/news-francja-zamieszki-podczas-obchodow-dnia-bastylii,nId,3095081 (dostęp: 14.07.19).

Francja, W. Brytania i Niemcy ostrzegają przed złamaniem paktu z Iranem, https://wiadomosci.dziennik.pl/swiat/artykuly/602559,iran-pakt-zlamanie-ostrzezenie-francja-wielka-brytania-niemcy.html (dostęp: 14.07.19).

Francja pozostanie zaangażowana na Pacyfiku, http://www.konflikty.pl/aktualnosci/wiadomosci/francja-pozostanie-zaangazowana-na-pacyfiku/ (dostęp: 14.09.19).

Francja tworzy wojska kosmiczne. „Bardzo strategiczny teatr”, https://www.tvp.info/43486932/francja-tworzy-wojska-kosmiczne-bardzo-strategiczny-teatr (dostęp: 14.07.19).

France fuel protest: One dead in ‘yellow vest’ blockades, https://www.bbc.com/news/world-europe-46233560 (dostęp: 24.04.19).

Geneza i zjawisko protestów “żółtych kamizelek”, https://polskieradio24.pl/5/1223/Artykul/2271484,Geneza-i-zjawisko-protestow-zoltych-kamizelek (dostęp: 4.05.19).

„Gilets jaunes“ protesters threaten to bring France to a standstill, https://www.theguardian.com/world/2018/nov/16/gilet-jaunes-yellow-jackets-protesters-france-standstill (dostęp: 05.05.19).

http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=spr_net_ben&lang=en (dostęp: 24.04.19).

Internet i media społecznościowe – zagrożenie czy szansa dla demokracji, https://finanse.wp.pl/internet-i-media-spolecznosciowe-zagrozenie-czy-szansa-dla-demokracji-6116053118609025a (dostęp: 05.05.19).

Internetowe boty – co to jest i jak je wykorzystywać?,

Internetowe boty – co to jest i jak je wykorzystać?
(dostęp: 05.05.19).

Jak wyglądał maj ’68 we Francji?, https://www.rp.pl/Rzecz-o-historii/305109903-Jak-wygladal-maj-68-we-Francji.html (dostęp: 24.04.19).

Konto na Facebook Aleksandra Dugina wpisy z 9 grudnia 2018 (dostęp: 05.05.19).

Macron calls for order after ‘yellow vest’ attack on police, https://www.thelocal.fr/20181223/french-president-calls-for-order-after-yellow-vest-attack-on-police (dostęp: 04.05.19).

Macron potrzebuje odwagi de Gaulle’a, https://wszystkoconajwazniejsze.pl/stefan-kawalec-macron-potrzebuje-odwagi-de-gaullea/ (dostęp: 14.07.19).

Macron: Przestrzeń kosmiczna stała się prawdziwą stawką w grze o bezpieczeństwo narodowe, https://forsal.pl/artykuly/1421897,macron-przestrzen-kosmiczna-stala-sie-prawdziwa-stawka-w-grze-o-bezpieczenstwo-narodowe.html (dostęp: 14.09.19).

More than 400 hurt in French fuel price protests: minister, https://www.thelocal.fr/20181118/more-than-400-hurt-in-french-fuel-price-protests-minister, (dostęp: 04.05.19).

Observatoire « Conso 360 » : L’Europe n’enchante plus, pourtant elle n’est pas toujours si impuissante,

Observatoire « Conso 360 » : L’Europe n’enchante plus, pourtant elle n’est pas toujours si impuissante
(dostęp: 05.05.19).

„Oni chcą przemocy i są tutaj, by siać chaos”. Ponad 150 zatrzymanych w Paryżu, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/protest-zoltych-kamizelek-starcia-z-policja-w-paryzu,918944.html (dostęp: 04.05.19).

Podpalenia, dewastacje, 170 milionów euro strat. Zakazują protestów na Polach Elizejskich, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/francja-zakazuja-protestow-zoltych-kamizelek-na-polach-elizejskich,919610.html (dostęp: 04.05.19).

Paryż: Starcia „żółtych kamizelek” z policją 152 osoby zatrzymane, https://www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-paryz-starcia-zoltych-kamizelek-z-policja-152-osoby-zatrzyma,nId,3095083 (dostęp: 14.07.19).

Policja w Paryżu: ok. tysiąca osób na proteście „żółtych kamizelek”, https://www.pap.pl/aktualnosci/news,375110,policja-w-paryzu-ok-tysiaca-osob-na-protescie-zoltych-kamizelek.html (dostęp: 04.05.19).

Poparcie dla „żółtych kamizelek” spada, sondaże Macrona rosną, https://www.euractiv.pl/section/polityka-wewnetrzna/news/poparcie-dla-zoltych-kamizelek-spada-sondaze-macrona-rosna/ (dostęp: 14.07.19).

President Macron will not receive his planned pay rise, https://www.connexionfrance.com/French-news/Neither-President-Macron-nor-Edouard-Philippe-will-receive-planned-pay-rise-for-January-1-2019 (dostęp: 24.04.19).

Protesty “żółtych kamizelek” przyciągają coraz mniej ludzi, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/francja-protest-zoltych-kamizelek-gromadzi-coraz-mniej-osob,932825.html (dostęp: 05.05.19).

Rola Facebooka w buncie “żółtych kamizelek”. „Internet nigdy nie zapomina”, https://technologia.dziennik.pl/internet/artykuly/587923,zolte-kamizelki-facebook-demokracja.html (dostęp: 05.05.19).

Starcia Żółtych kamizelek z policją w Paryżu, Bordeaux i Tuluzie, https://www.wnp.pl/parlamentarny/swiat/starcia-zoltych-kamizelek-z-policja-w-paryzu-bordeaux-i-tuluzie,37414.html (dostęp: 05.05.19).

The Joint Publication (JP) 1—02, Departament of Defense Dictionary of Military and Associated Terms, https://fas.org/irp/doddir/dod/jp1_02.pdf (dostęp: 05.05.19).

To Europa powinna bronić Iranu przed USA? „Nigdy nie zapomnimy, że Zachód popierał i zbroił Saddama”, https://wiadomosci.dziennik.pl/swiat/artykuly/601393,iran-usa-konflikt-europa-umowa-atomowa.html?fbclid=IwAR0-OOauD2tTqPskisUoOmJM083ZSkgA-Wkk8J9NM0rZdS-uMR8Q2GGzk80 (dostęp: 14.07.19).

USA kontra UE. Przed szczytem G20 przepychanki o to, jak mówić o kryzysie klimatycznym, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/g20-i-zmiana-klimatu-co-zdecyduja-panstwa/rxn7bgk (dostęp: 14.07.19).

UE zdecydowała: Czołowe stanowiska w Brukseli zajmą kobiety, https://www.rp.pl/Unia-Europejska/307029897-UE-zdecydowala-Czolowe-stanowiska-w-Brukseli-zajma-kobiety.html (dostęp: 14.07.19).

Wysokie miejsce Polski w rankingu Women in Work Index 2018, https://www.pwc.pl/pl/publikacje/2018/polska-women-in-work-index-2018.html (dostęp: 24.04.19).

Wielka defilada i protesty „żółtych kamizelek”, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/dzien-bastylii-we-francji-defilada-wojskowa-w-cieniu-protestow,952753.html (dostęp: 14.07.19).

„Żółte kamizelki” demolują Paryż. Premier Francji: przemoc jest nieakceptowalna, https://www.rp.pl/Swiat/190319410-Zolte-kamizelki-demoluja-Paryz-Premier-Francji-przemoc-jest-nieakceptowalna.html (dostęp: 05.05.19).

„Żółte kamizelki” zrobią rewolucje w całej Europie. Drżycie rządy podwyższające podatki!, https://fakty.plportal.pl/artykuly/polska-swiat-felietony/zolte-kamizelki-zrobia-rewolucje-w-calej-europie-drzyjcie-rzady (dostęp: 12.05.19).

„Żółte kamizelki” pojawiły się w Brukseli i w Holandii, https://www.rp.pl/Spoleczenstwo/181209473-Zolte-kamizelki-pojawily-sie-w-Brukseli-i-w-Holandii.html (dostęp: 12.05.19).

„Żółtych kamizelek” coraz mniej. W 33. sobotę najniższa frekwencja, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/francja-msw-najnizsza-frekwencja-od-poczatku-protestow-zoltych-kamizelek,948777.html (dostęp: 14.07.19).

Przypisy:

[1] Francja świętuje Dzień Bastylii. Wielka defilada wojskowa na ulicach Paryża, https://wiadomosci.onet.pl/swiat/francja-swietuje-dzien-bastylii-wielka-defilada-wojskowa-na-ulicach-paryza/ycetd58 (dostęp: 14.07.19).

  [2] Wielka defilada i protesty „żółtych kamizelek”, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/dzien-bastylii-we-francji-defilada-wojskowa-w-cieniu-protestow,952753.html (dostęp: 14.07.19).

  [3] Francja. Zamieszki podczas obchodów Dnia Bastylii, https://fakty.interia.pl/swiat/news-francja-zamieszki-podczas-obchodow-dnia-bastylii,nId,3095081 (dostęp: 14.07.19).

  [4] Paryż: Starcia „żółtych kamizelek” z policją 152 osoby zatrzymane, https://www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-paryz-starcia-zoltych-kamizelek-z-policja-152-osoby-zatrzyma,nId,3095083 (dostęp: 14.07.19).

  [5] Poparcie dla „żółtych kamizelek” spada, sondaże Macrona rosną, https://www.euractiv.pl/section/polityka-wewnetrzna/news/poparcie-dla-zoltych-kamizelek-spada-sondaze-macrona-rosna/ (dostęp: 14.07.19).

  [6] „Żółtych kamizelek” coraz mniej. W 33. sobotę najniższa frekwencja, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/francja-msw-najnizsza-frekwencja-od-poczatku-protestow-zoltych-kamizelek,948777.html (dostęp: 14.07.19).

  [7] Tamże.

  [8] Chiny, USA i Francja są najatrakcyjniejszymi krajami dla inwestorów w OZE, http://biznesalert.pl/chiny-usa-i-francja-recai-energetyka-oze/ (dostęp: 14.07.19).

  [9] Członek Rady Polityki Pieniężnej: trzeba być przygotowanym na cięcie stóp procentowych, https://www.wnp.pl/finanse/czlonek-rady-polityki-pienieznej-trzeba-byc-przygotowanym-na-ciecie-stop-procentowych,349127_1_0_0.html (dostęp: 14.07.19).

  [10] Duda i Morawiecki: Gospodarczo przegonimy Włochy i Francję. Jak oni to policzyli?!, https://oko.press/duda-i-morawiecki-gospodarczo-przegonimy-wlochy-i-francje-jak-oni-to-policzyli/ (dostęp: 14.07.19).

  [11] Francja – Stopa bezrobocia, https://pl.tradingeconomics.com/france/unemployment-rate (dostęp: 14.07.19).

  [12] Macron potrzebuje odwagi de Gaulle’a, https://wszystkoconajwazniejsze.pl/stefan-kawalec-macron-potrzebuje-odwagi-de-gaullea/ (dostęp: 14.07.19).

  [13] Europa zjednoczona czy podzielona wobec wizyty prezydenta Chin?, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/prezydent-chin-z-oficjalnymi-wizytami-we-francji-i-monako/85xv5bv (dostęp: 14.07.19).

  [14] USA kontra UE. Przed szczytem G20 przepychanki o to, jak mówić o kryzysie klimatycznym, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/g20-i-zmiana-klimatu-co-zdecyduja-panstwa/rxn7bgk (dostęp: 14.07.19).

  [15] Francja miesza się w sprawę Iranu. Wzbogacanie uranu postępuje, https://www.wnp.pl/energetyka/francja-miesza-sie-w-sprawe-iranu-wzbogacanie-uranu-postepuje,349211_1_0_0.html (dostęp: 14.07.19).

  [16] To Europa powinna bronić Iranu przed USA? „Nigdy nie zapomnimy, że Zachód popierał i zbroił Saddama”, https://wiadomosci.dziennik.pl/swiat/artykuly/601393,iran-usa-konflikt-europa-umowa-atomowa.html?fbclid=IwAR0-OOauD2tTqPskisUoOmJM083ZSkgA-Wkk8J9NM0rZdS-uMR8Q2GGzk80 (dostęp: 14.07.19).

  [17] Francja, W. Brytania i Niemcy ostrzegają przed złamaniem paktu z Iranem, https://wiadomosci.dziennik.pl/swiat/artykuly/602559,iran-pakt-zlamanie-ostrzezenie-francja-wielka-brytania-niemcy.html (dostęp: 14.07.19).

  [18] Francja pozostanie zaangażowana na Pacyfiku, http://www.konflikty.pl/aktualnosci/wiadomosci/francja-pozostanie-zaangazowana-na-pacyfiku/ (dostęp: 14.09.19).

  [19] Macron: Przestrzeń kosmiczna stała się prawdziwą stawką w grze o bezpieczeństwo narodowe, https://forsal.pl/artykuly/1421897,macron-przestrzen-kosmiczna-stala-sie-prawdziwa-stawka-w-grze-o-bezpieczenstwo-narodowe.html (dostęp: 14.09.19).

  [20] Francja tworzy wojska kosmiczne. „Bardzo strategiczny teatr”, https://www.tvp.info/43486932/francja-tworzy-wojska-kosmiczne-bardzo-strategiczny-teatr (dostęp: 14.07.19).

  [21] UE zdecydowała: Czołowe stanowiska w Brukseli zajmą kobiety, https://www.rp.pl/Unia-Europejska/307029897-UE-zdecydowala-Czolowe-stanowiska-w-Brukseli-zajma-kobiety.html (dostęp: 14.07.19).

  1 D. Porta, M. Diani, Ruchy społeczne. Wprowadzenie, Kraków 2009, s. 1.

  2 Tamże, s.2.

  3 A. Grześkowiak-Krwawicz, Wielka Rewolucja Francuska buntem prawników, https://www.polskieradio.pl/8/402/Artykul/643235,Wielka-Rewolucja-Francuska-buntem-prawnikow (dostęp 24.04.19).

  4  Jak wyglądał maj ’68 we Francji?, https://www.rp.pl/Rzecz-o-historii/305109903-Jak-wygladal-maj-68-we-Francji.html (dostęp 24.04.19).

  5 M. Agnosiewicz, 45 postulatów Żółtych Kamizelek, http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,10236 (dostęp 24.04.19).

  6 A. Kula, Bunt kamizelek w imperium Macrona, https://krytykapolityczna.pl/swiat/ue/bunt-kamizelek-macron-francja/ (dostęp: 24.04.19).

  7 France fuel protest: One dead in ‘yellow vest’ blockades, https://www.bbc.com/news/world-europe-46233560 (dostęp: 24.04.19).

  8 „Gilets jaunes“ protesters threaten to bring France to a standstill, https://www.theguardian.com/world/2018/nov/16/gilet-jaunes-yellow-jackets-protesters-france-standstill (dostęp: 05.05.19).

  9 Protesty “żółtych kamizelek” przyciągają coraz mniej ludzi, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/francja-protest-zoltych-kamizelek-gromadzi-coraz-mniej-osob,932825.html (dostęp: 05.05.19).

  10 F. Krumbmüller, Why The French Government Is Struggling To End The Yellow Vests Protests, https://www.forbes.com/sites/famkekrumbmuller/2019/03/28/why-the-french-government-is-struggling-to-end-the-yellow-vests-protests/#3d2d90e15750 (dostęp: 05.05.19).

  11 Tamże.

  12 CH. Tomlinson, Eight in Ten French Support ‘Yellow Jacket’ Protesters to Shut Down Paris,

  https://www.breitbart.com/europe/2018/11/25/eight-in-ten-french-support-yellow-vest-protesters-to-shut-down-paris/ (dostęp: 05.05.19).

  13 P. Guyot, Support falls for France’s ‘yellow vest’ protests: polls, https://www.msn.com/en-us/news/world/support-falls-for-frances-yellow-vest-protests-polls/ar-BBQNAlx?mod=article_inline (dostęp: 05.05.19).

  14 H. Ellyatt, Macron’s popularity recovers as support for ‘Yellow Vest’ dwindles, https://www.cnbc.com/2019/02/25/macrons-popularity-recovers-as-support-for-yellow-vest-dwindles.html (dostep: 05.05.19).

  15 Francja: kolejne marsze „żółtych kamizelek”; ruch traci poparcie społeczne, https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C406526%2Cfrancja-kolejne-marsze-zoltych-kamizelek-ruch-traci-poparcie-spoleczne.html (dostęp: 05.05.19).

  16 Starcia Żółtych kamizelek z policją w Paryżu, Bordeaux i Tuluzie, https://www.wnp.pl/parlamentarny/swiat/starcia-zoltych-kamizelek-z-policja-w-paryzu-bordeaux-i-tuluzie,37414.html (dostęp: 05.05.19).

  17M. Agnosiewicz, 45 postulatów Żółtych Kamizelek, http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,10236 (dostęp: 24.04.19).

  18 Tamże.

  19 Wysokie miejsce Polski w rankingu Women in Work Index 2018, https://www.pwc.pl/pl/publikacje/2018/polska-women-in-work-index-2018.html (dostęp; 24.04.19).

  20 President Macron will not receive his planned pay rise, https://www.connexionfrance.com/French-news/Neither-President-Macron-nor-Edouard-Philippe-will-receive-planned-pay-rise-for-January-1-2019 (dostęp: 24.04.19).

  21 M. Agnosiewicz, 45 postulatów Żółtych Kamizelek, http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,10236 (dostęp: 24.04.19).

  22 C. Bret, Kim są żółte kamizelki? I co dalej?, https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-cyrille-bret-kim-sa-zolte-kamizelki-i-co-dalej/(dostęp: 24.04.19).

  23 http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=spr_net_ben&lang=en (dostęp: 24.04.19).

  24 P. Wójcik, Francja 2018: Wolność bez równości i braterstwa. Prawdziwe przyczyny i skutki buntu “żółtych kamizelek”, https://www.reo.pl/wolnosc-bez-rownosci-i-braterstwa-prawdziwe-przyczyny-i-skutki-buntu-zoltych-kamizelek/ (dostęp: 24.04.19).

  25 Tamże.

  26 T. Blanchet, L. Chancel, A. Gethin, How Unequal Is Europe?Evidence from Distributional National Accounts, 1980-2017, https://wid.world/document/european-inequality-wil-report-2019-en-pdf/ (dostęp: 24.04.19).

  27 P. S. Goodman, Inequality Fuels Rage of ‘Yellow Vests’ in Equality-Obsessed France, https://www.nytimes.com/2019/04/15/business/yellow-vests-movement-inequality.html (dostęp: 24.04.19).

  28 A. Kula, Bunt kamizelek w imperium Macrona, https://krytykapolityczna.pl/swiat/ue/bunt-kamizelek-macron-francja/ (dostęp: 24.04.19).

  29 W. Szkwarek, Protest “żółtych kamizelek” we Francji – wszystko, co powinieneś wiedzieć, https://www.bankier.pl/wiadomosc/Protest-zoltych-kamizelek-we-Francji-wszystko-co-powinienes-wiedziec-7630273,2.html (dostęp: 03.05.19).

  30 Geneza i zjawisko protestów “żółtych kamizelek”, https://polskieradio24.pl/5/1223/Artykul/2271484,Geneza-i-zjawisko-protestow-zoltych-kamizelek (dostęp: 4.05.19).

  31 P. S. Goodman, Inequality Fuels Rage of ‘Yellow Vests’ in Equality-Obsessed France, https://www.nytimes.com/2019/04/15/business/yellow-vests-movement-inequality.html (dostęp: 24.04.19)

  32 Policja w Paryżu: ok. tysiąca osób na proteście „żółtych kamizelek”, https://www.pap.pl/aktualnosci/news,375110,policja-w-paryzu-ok-tysiaca-osob-na-protescie-zoltych-kamizelek.html (dostęp: 04.05.19).

  33 Election présidentielle 2017, http://web.archive.org/web/20170508104240/http://elections.interieur.gouv.fr/presidentielle-2017/FE.html (dostęp: 04.05.19).

  34 K. Bronk, Bp Brunin: zamieszki we Francji świadczą o kryzysie demokracji, https://www.vaticannews.va/pl/swiat/news/2018-12/francja-zamieszki-brunin-kryzys-demokracji0.html (dostęp: 04.05.19).

  35 „Żółte kamizelki” zrobią rewolucje w całej Europie. Drżycie rządy podwyższające podatki!, https://fakty.plportal.pl/artykuly/polska-swiat-felietony/zolte-kamizelki-zrobia-rewolucje-w-calej-europie-drzyjcie-rzady (dostęp: 12.05.19).

  36 „Żółte kamizelki” pojawiły się w Brukseli i w Holandii, https://www.rp.pl/Spoleczenstwo/181209473-Zolte-kamizelki-pojawily-sie-w-Brukseli-i-w-Holandii.html (dostęp: 12.05.19).

  37 M. Ursyński, Żółte kamizelki rozlewają się na Europe, https://kresy.pl/publicystyka/zolte-kamizelki-rozlewaja-sie-na-europe/ (dostęp: 12.05.19).

  38 Tamże.

  39 J. Zaremba, W Portugalii i Hiszpanii planowane protesty „żółtych kamizelek”, https://wiadomosci.radiozet.pl/Swiat/Zolte-kamizelki-planuja-protesty-w-Portugalii-i-Hiszpanii (dostęp: 12.05.19).

  40 Tamże.

  41 W. Szkwarek, Protest “żółtych kamizelek” we Francji – wszystko, co powinieneś wiedzieć, https://www.bankier.pl/wiadomosc/Protest-zoltych-kamizelek-we-Francji-wszystko-co-powinienes-wiedziec-7630273,2.html (dostęp: 03.05.19).

  42 A. Czarnacka, Macronowskie tanie państwo okazało się bardzo drogie. O co chodzi protestującym w Paryżu, https://oko.press/macronowskie-tanie-panstwo-okazalo-sie-bardzo-drogie-o-co-chodzi-protestujacym-w-paryzu/ (dostęp: 04.05.19).

  43 More than 400 hurt in French fuel price protests: minister, https://www.thelocal.fr/20181118/more-than-400-hurt-in-french-fuel-price-protests-minister (dostęp 04.05.19).

  44 French fuel protests marred by death, injuries as well as homophobic and racist abuse,

  https://www.thelocal.fr/20181119/french-fuel-protests-marred-by-death-injuries-homophobic-and-racist-abuse (dostęp: 04.05.19).

  45 A. Timsit, French history has never seen a protest like the yellow vest movement, https://qz.com/1482415/the-yellow-vest-protests-are-a-unique-moment-in-french-history/ (dostęp: 04.05.19).

  46 Tamże.

  47 A. Bondariew, M. Kawalec-Segond, Paryż wrze. Bunt przeciwko elitom, https://tygodnik.tvp.pl/40185973/paryz-wrze-bunt-przeciwko-elitom (dostęp: 04.05.19).

  48 Macron calls for order after ‘yellow vest’ attack on police, https://www.thelocal.fr/20181223/french-president-calls-for-order-after-yellow-vest-attack-on-police (dostęp: 04.05.19).

  49 A. Bondariew, M. Kawalec-Segond Paryż wrze. Bunt przeciwko elitom https://tygodnik.tvp.pl/40185973/paryz-wrze-bunt-przeciwko-elitom (dostęp: 04.05.19).

  50 Podpalenia, dewastacje, 170 milionów euro strat. Zakazują protestów na Polach Elizejskich, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/francja-zakazuja-protestow-zoltych-kamizelek-na-polach-elizejskich,919610.html (dostęp: 04.05.19).

  51 Tamże.

  52 „Oni chcą przemocy i są tutaj, by siać chaos”. Ponad 150 zatrzymanych w Paryżu, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/protest-zoltych-kamizelek-starcia-z-policja-w-paryzu,918944.html (dostęp: 04.05.19).

  53 Z. Ciekanowski, Rodzaje i źródła zagrożeń bezpieczeństwa, https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-article-BGPK-2860-1288/c/httpwww_bg_utp_edu_plartbtp2012010bezpieczef1stwo-zc.pdf (dostęp: 05.05.19).

  54 A. Osierda, Prawne aspekty pojęcia bezpieczeństwa publicznego i porządku publicznego, https://journals.umcs.pl/sil/article/viewFile/68/65 (dostęp: 05.05.19).

  55 B. Soiński, Psychologicznopastoralne aspekty dużych zbiorowości. Zgromadzenia agoralne s. 13. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/tp/article/download/14081/13775 (dostęp: 12.05.19).

  56 W. Jacher, Zachowanie zbiorowe, Encyklopedia psychologii, s. 1062.

  57 G. Le Bon, Psychologia tłumu, s. 14, http://www.physicsoflife.pl/bibliografia/books/psychologia-tlumu.pdf (dostęp: 12.05.19).

  58 Tamże.

  59 Tamże.

  60 M. Nepelski, J. Struniawski, Zagrożenia bezpieczeństwa imprez masowych i zgromadzeń publicznych, Szczytno 2016, s. 10. https://www.nexto.pl/upload/virtualo/wyzsza_szkola_policji_w_szczytnie/91025532bca7804b365bd3b89d51bbaed1869a22/free/91025532bca7804b365bd3b89d51bbaed1869a22.pdf (dostęp: 12.05.19).

  61 Tamże.

  62 Tamże.

  63 Tamże.

  64 B. Soiński, Psychologicznopastoralne aspekty dużych zbiorowości. Zgromadzenia agoralne s. 12.https://pressto.amu.edu.pl/index.php/tp/article/download/14081/13775 (dostęp: 12.05.19).

  65 C. F. Graumann: Psychologia społeczna. W: Encyklopedia Blackwella. Psychologia społeczna. Red. A.S.R. Manstead i inni. Warszawa 1996 s. 141.

  66 Internet i media społecznościowe – zagrożenie czy szansa dla demokracji, https://finanse.wp.pl/internet-i-media-spolecznosciowe-zagrozenie-czy-szansa-dla-demokracji-6116053118609025a (dostęp: 05.05.19).

  67 Rola Facebooka w buncie “żółtych kamizelek”. „Internet nigdy nie zapomina”, https://technologia.dziennik.pl/internet/artykuly/587923,zolte-kamizelki-facebook-demokracja.html (dostęp: 05.05.19).

  68 Internetowe boty – co to jest i jak je wykorzystywać?, https://publicrelations.pl/internetowe-boty-co-to-jest-i-jak-je-wykorzystac/ (dostęp: 05.05.19).

  69 M. Broniatowski, Fake newsy o “żółtych kamizelkach” miały miliony udostępnień na Facebooku

  https://wiadomosci.onet.pl/politico/francja-fake-newsy-o-zoltych-kamizelkach-z-milionem-udostepnien-na-facebooku/7k02546 (dostęp: 05.05.19).

  70 J. Bielecki, Francja oddala się od Europy, https://www.rp.pl/Plus-Minus/305039974-Francja-oddala-sie-od-Europy.html?fbclid=IwAR2pha0DfshebiEf-Scjcuql_So0hVylwf8oP7_TFS8afBNjRZfQAtleE04 (dostęp: 05.05.19).

  71 Observatoire « Conso 360 » : L’Europe n’enchante plus, pourtant elle n’est pas toujours si impuissante, http://www.odoxa.fr/sondage/barometre-conso-360-leurope-nenchante-plus-pourtant-nest-toujours-impuissante/ (dostęp: 05.05.19).

  72 Francja sprawdza rolę Rosji w protestach „żółtych kamizelek”, https://www.rp.pl/Polityka/181219536-Francja-sprawdza-role-Rosji-w-protestach-zoltych-kamizelek.html (dostęp: 05.05.19).

  73 M. Banasik, Wojna hybrydowa i jej konsekwencje dla bezpieczeństwa euroatlantyckiego, Warszaw 2018, s.27

  74 L. Sykulski, Rosyjska koncepcja wojen buntowniczych Jewgienija Messnera, Przegląd Geopolityczny, t. 11, 2015, s. 109, http://przeglad.org/wp-content/uploads/2014/12/Przeglad_Geopolityczny_tom_11.pdf (dostęp: 05.05.19).

  75The Joint Publication (JP) 1—02, Departament of Defense Dictionary of Military and Associated Terms, https://fas.org/irp/doddir/dod/jp1_02.pdf (dostęp: 05.05.19).

  76 B. Pacek, Wojna hybrydowa na Ukrainie, Warszawa 2018, s. 14.

  77 A. Gruszczak, Hybrydowości współczesnych wojen – analiza krytyczna, https://www.bbn.gov.pl/download/1/8755/Hybrydowos___wspolczesnych_wojen_____analiza_krytyczna.pdf (dostęp: 05.05.19).

  78 Aleksander Geliewicz Dugin, urodzony 7 stycznia 1962 roku w Moskwie, rosyjski filozof (doktor filozofii, założyciel prądu zwanego „neoeuroazjatyzmem”), politolog, socjolog, kierownik Katedry Socjologii Stosunków Międzynarodowych MUP, kierownik Centrum Badań Konserwatywnych Wydziału Socjologii MUP, publicysta, rektor „Nowego Uniwersytetu”, lider Międzynarodowego Ruchu Eurazjatyckiego, M. Siudak, Rosja, Europa i świat w opinii Aleksandra Dugina, https://geopolityka.historykon.pl/proxy/rosja-europa-i-swiat-w-opinii-aleksandra-dugina/ (dostęp: 05.05.19).

  79 Konto na Facebook Aleksandra Dugina wpisy z 9 grudnia 2018 (dostęp: 05.05.19).

  80Żółte kamizelki” demolują Paryż. Premier Francji: przemoc jest nieakceptowalna, https://www.rp.pl/Swiat/190319410-Zolte-kamizelki-demoluja-Paryz-Premier-Francji-przemoc-jest-nieakceptowalna.html (dostęp: 05.05.19).

  81 J. Lichfield, Anslysis: The yellow rebellion is threatening to engulf France – Macron must act, https://www.thelocal.fr/20181205/analysis-yellow-rebellion-threatens-the-french-political-class (dostęp: 05.05.19).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1] Francja świętuje Dzień Bastylii. Wielka defilada wojskowa na ulicach Paryża, https://wiadomosci.onet.pl/swiat/francja-swietuje-dzien-bastylii-wielka-defilada-wojskowa-na-ulicach-paryza/ycetd58 (dostęp: 14.07.19).

[2] Wielka defilada i protesty „żółtych kamizelek”, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/dzien-bastylii-we-francji-defilada-wojskowa-w-cieniu-protestow,952753.html (dostęp: 14.07.19).

[3] Francja. Zamieszki podczas obchodów Dnia Bastylii, https://fakty.interia.pl/swiat/news-francja-zamieszki-podczas-obchodow-dnia-bastylii,nId,3095081 (dostęp: 14.07.19).

[4] Paryż: Starcia „żółtych kamizelek” z policją 152 osoby zatrzymane, https://www.rmf24.pl/fakty/swiat/news-paryz-starcia-zoltych-kamizelek-z-policja-152-osoby-zatrzyma,nId,3095083 (dostęp: 14.07.19).

[5] Poparcie dla „żółtych kamizelek” spada, sondaże Macrona rosną, https://www.euractiv.pl/section/polityka-wewnetrzna/news/poparcie-dla-zoltych-kamizelek-spada-sondaze-macrona-rosna/ (dostęp: 14.07.19).

[6] „Żółtych kamizelek” coraz mniej. W 33. sobotę najniższa frekwencja, https://www.tvn24.pl/wiadomosci-ze-swiata,2/francja-msw-najnizsza-frekwencja-od-poczatku-protestow-zoltych-kamizelek,948777.html (dostęp: 14.07.19).

[7] Tamże.

Redakcja

Author

Redakcja

Up Next

Related Posts

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *