Bielicki: Uwarunkowania polityczno-ekonomiczne relacji polsko- słowackich

No Comment Yet

Ostatnie wydarzenia polityczne związane z ekspansywną polityką Federacji Rosyjskiej w Europie, Brexitem, wyborami parlamentarnymi w Niemczech czy Czechach mogą posłużyć do scharakteryzowania relacji bilateralnych między poszczególnymi krajami Europy Środkowej i Wschodniej. Jednym z ich przykładów są kontakty polityczne oraz ekonomiczne pomiędzy Polską a Słowacją. W niniejszym tekście zamierzam odpowiedzieć na pytanie na ile stosunki pomiędzy oboma krajami przybierają charakter strategicznego partnerstwa, czy jednak pomimo szumnie brzmiących haseł o przyjaźni i współpracy w rzeczywistości charakteryzują się jedynie formalną przyjaźnią, a w rzeczywistości odmiennością priorytetów m.in. w kwestii stosunku do Rosj czy pracowników delegowanych. Przedmiotem mojej analizy będzie także wpływ realizowanych przez oba kraje projektów gospodarczych na bezpieczeństwo energetyczne Europy Środkowo- Wschodniej. Ponadto zamierzam ogólnie wspomnieć o współpracy ekonomicznej obu krajów.

Instrumenty polityczne relacji polsko- słowackich

W zakresie politycznych relacji polsko- słowackich musimy skupić się na kilku zasadniczych zagadnieniach. Kluczową w tej mierze kwestią będzie kwestia stosunku obu krajów do Federacji Rosyjskiej. Należy pamiętać, że premier Słowacji Robert Fico jest zwolennikiem zmniejszania napięć z Rosją i zniesienia sankcji wobec Kremla, czego dowodzą słowa, że Ukraina przejawia mniejszą wolę niż Rosja w aspekcie realizowania porozumień mińskich [1]. Szef słowackiego rządu jest także skory do zniesienia sankcji wobec Rosji. Co ciekawe, Fico jeszcze w czasach swojej pierwszej kadencji na stanowisku premiera reprezentował podejście ugodowe wobec Moskwy, sprzeciwiając się budowie tarczy antyrakietowej, wskazując na bezcelowość projektu i możliwość pogorszenia relacji z Moskwą [2].Takie postępowanie słowackiego premiera jest uwarunkowane kilkoma czynnikami. W porównaniu z Polską Słowacja jest w znacznie większym stopniu uzależniona od rosyjskiego gazu, szczególnie ziemnego, stanowiącym podstawowe źródło energii dla słowackiej energetyki, a produkcja krajowa potrafi zaspokoić zaledwie 2% zapotrzebowania. Sytuację komplikuje fakt, że Słowacja jest najważniejszym krajem tranzytowym na terenie Europy Środkowo- Wschodniej, przez który jest transportowany rosyjski gaz m.in. do Austrii, Chorwacji, Czech, Francji, Niemiec, Słowenii, Węgier czy Włoch przy jednoczesnym braku rewersyjności gazu [3]. Dlatego wszelkie polskie postulaty dotyczące uniezależnienia się od rosyjskiego gazu spotykają się z dezaprobatą strony słowackiej.

Bezpieczeństwo energetyczne we wzajemnych kontaktach ma także jeszcze jeden aspekt. Wbrew sugestiom strony polskiej, wysuwanych szczególnie za czasów rządów Prawa i Sprawiedliwości, pozostałe państwa V4, w tym Słowacja, nie przejawiają chęci do modernizowania własnej infrastruktury energetycznej oraz integrowania wspólnego rynku w tej materii. Istniejące podziały są na rękę stronie rosyjskiej, która poprzez brak jednolitego systemu może oddziaływać na sytuację energetyczną każdego z krajów z osobna. Strona słowacka nie wyciągnęła w odróżnieniu do Polski wniosków z kryzysu ekonomicznego z 2008 r., polegających na konieczności modernizacji sektora energetycznego, co mogłoby się okazać w dłuższej perspektywie czasowej mniej kosztowne niż ewentualne straty spowodowane przerwą w dostawach gazu, co było widoczne w kontekście m.in. kryzysu gazowego na linii Rosja- Ukraina z 2009 r., w wyniku którego przez jakiś czas były zagrożone dostawy błękitnego paliwa do Europy. Z drugiej strony Wyszehrad, w tym Słowacja, powoli zaczyna dostrzegać problem. Jednym z dowodów na potwierdzenie tej tezy jest realizacja Korytarza Gazowego Północ- Południe, którego założeniem jest zapewnienie alternatywnych dostaw gazu dla regionu oraz stworzenie systemu połączonych sieci gazowych, umożliwiających przepływ surowca ze wschodu na zachód oraz z północy na południe. Przedmiotowa inicjatywa może także pomóc w nawiązaniu współpracy energetycznej z Bułgarią, Rumunią i Chorwacją [4], co może w przyszłości pomóc w zwiększeniu solidarności energetycznej między całą Europą Środkowo- Wschodnią. Ponadto na mocy powyższego projektu zostanie nawiązane bezpośrednie połączenie gazowe między Polską a Słowacją do 2020 r. Realizowany przez polski Gaz System i słowacki Eustream o maksymalnej wartości 108 milionów euro., a niniejsza inicjatywa ma być zrealizowana ze środków unijnych. Gazociąg ma wynosić 4,7 mld metrów sześciennych rocznie ze Słowacji do Polski i o 1 mld metrów sześciennych rocznie więcej w odwrotnym kierunku [5].

Jednym z punktów wzajemnych relacji polsko- słowackich jest także kwestia możliwej reformy UE, co od początku urzędowania stanowi jeden z głównych elementów polityki zagranicznej prowadzonej przez premier Szydło. Szefowa polskiego rządu dąży do zwiększenia podmiotowości krajów Grupy Wyszehradzkiej poprzez wzmocnienie współpracy między należącymi do niej krajami i chęć zwiększenia jej roli w procesach decyzyjnych Wspólnoty. Jedną z okazji do zrealizowania wyżej wymienionych celów miała stać się prezydencja słowacka w Radzie UE w drugiej połowie 2016 r. Z tej okazji Szydło wskazywała, że „Grupa Wyszehradzka będzie bardzo aktywna w procesie zmian, które w tej chwili stoją przed Unią Europejską, będzie proponować rozwiązania, które sprawią, że UE będzie silniejsza”. Jednocześnie szefowie rządów krajów Grupy wydali oświadczenie, w którym możemy przeczytać, że opowiada się ona za wzmocnieniem demokracji w Unii poprzez wzmocnienie roli parlamentów narodowych, wzrost zasady subsydiarności i proporcjonalności, poszanowanie różnych dróg rozwoju krajów, a także poprawę bezpieczeństwa i rozwój wspólnego rynku. Wszystkie powyższe wydarzenia miałyby oznaczać wzmocnienie roli Grupy w deliberacjach dotyczących przyszłości UE [6]. Wydaje się jednak zasadna teza, że ogólno brzmiące sformułowania w praktyce nie przyczynią się do intensyfikacji współpracy między Polską, Czechami, Słowacją i Węgrami, a każdy z tych krajów będzie realizował przede wszystkim swoje partykularne interesy.

Kolejnym elementem wzajemnych relacji jest kwestia pracowników delegowanych. W kontekście nacisków prezydenta Francji Emanuela Macrona w tej sprawie Polska i Słowacja przez długi czas próbowały wypracować wspólne stanowisko w tej sprawie. Jednakże ostatecznie Bratysława poparła unijny projekt w przedmiotowej kwestii, zakładający przedłożenia okresu delegowania nawet do 18 miesięcy. Politycy słowaccy wykazali się tutaj politycznym realizmem, gdyż dla nich przedstawiane zagadnienie nie jest tak istotne jak w przypadku Polski, która wysyła do krajów zachodnich znacznie większą ilość pracowników niż Słowacja [7]. Niechętny do zwiększenia napięć z UE Fico jest świadomy, że przegłosowane zmiany nie dotkną w większym stopniu słowackich przedsiębiorców i dlatego nie chciał się narażać zarówno politykom francuskim, jak i niemieckim. W swojej polityce wobec Unii Europejskiej premier Słowacji kładzie szczególny nacisk zarówno na integrację strefy euro, jak i także na szczególną rolę spójności jako jednego z najważniejszych elementów polityki unijnej. Fico zresztą powiedział wprost- „Wydaje nam się, że spójność jest nieodłączną częścią polityki europejskiej”. W jego opinii, „Europa jest miejscem, gdzie najlepiej się żyje, wykorzystajmy ten potencjał i przestańmy się bawić niebezpieczną bronią funduszy. Jest bardzo niebezpieczne, jeśli fundusze ze standardowego instrumentu finansowego, a nawet z jakiejś wartości, na której opiera się UE, solidarności, stają się instrumentem walki politycznej” [8]. Słowa słowackiego polityka powinniśmy interpretować w kontekście współpracy wszystkich krajów Wspólnoty zarówno na płaszczyźnie politycznej, jak i stricte ekonomicznej. Scharakteryzowanie interesów gospodarczych obu krajów będzie poniżej celem mojego zainteresowania.

Instrumenty ekonomiczne w kontaktach Warszawy z Bratysławą

W omawianej pracy warto także przyjrzeć się instrumentom ekonomicznym wzajemnych relacji. Szczególną rolę odgrywa tutaj eksport polskich towarów na Słowację. Zaliczamy do nich głównie wyroby przemysłu elektromaszynowego- około 26%, artykuły rolno- spożywcze- 17% oraz produkty mineralne w wysokości 8%. Jako najważniejsze elementy polskiego eksportu zaliczamy części i akcesoria do pojazdów samochodowych, energię elektryczną, meble, węgiel, aparatura telefoniczna, artykuły z tworzyw sztucznych- m.in. szkło hartowane- ale także m.in. mięso drobiowe i podroby czy sery. Z kolei do importowanych rzeczy należy zakwalifikować przede wszystkim przemysł elektromaszynowy w wysokości 32%, wyroby metalurgiczne- 23%, przemysł chemiczny i produkty mineralne- odpowiednio 13,2% oraz rolno- spożywcze, oscylujące około wartości 9%. Kluczową rolę odgrywają przede wszystkim oleje z ropy naftowej, aparatura telewizyjna, pojazdy samochodowe oraz akcesoria i części do nich, wyroby z żeliwa lub ze stali niestopowej, pralki czy wreszcie odpady miedzi oraz silniki elektryczne [9].

Współpraca obu krajów również jest obecna w kontekście zagadnień związanych z ochroną środowiska, czego dowodzi realizacja projektu „Ujednolicone podejście do systemu zarządzania zanieczyszczeniem powietrza w funkcjonalnych obszarach miejskich (Air Tritia)” Zdaniem prof. Petr Jančíka z VŠB w Bratysławie, koordynatora projektu, najważniejszym założeniem przedmiotowej inicjatywy jest wdrożenie systemu koordynacji jakości powietrza na terenach przygranicznych obu krajów- głównie regionu śląsko- morawskiego, żylińskiego na Słowacji oraz województwa opolskiego i śląskiego. Jancik wyjaśnia wprost, że ten obszar jest szczególnie narażony na zanieczyszczenie powietrza ze względu na zagęszczenie obszarów zabudowanych i dużej ilości przemysłu ciężkiego, zaś projekt ma być dostosowany do uwarunkowań terenowych oraz ma być stworzony w oparciu o dane geograficzne czy demograficzne. Jednym z głównych celów inicjatywy ma być także utworzenie modelu emisji zanieczyszczeń wraz z mapą do wizualizacji pomieszczeń. Wartość projektu jest szacowana na 2,56 mln euro, a czas trwania budowy jest przewidziany do końca maja 2020 r przy pomocy programu Interreg Central Europe, który ma pokryć aż (2,19 mln euro projektu [10].

Zakończenie

Czy obecne stosunki polsko- słowackie będą w przyszłości jeszcze bardziej intensywne niż do tej pory? W mojej opinii niezwykle trudno odpowiedzieć na powyższej pytanie. Wydaje się wysoce możliwym rozwoju wzajemnych kontaktów, lecz Słowacy będą kładli większy nacisk na współpracę z Rosją i z Unią Europejską. W dobie napięć panujących między rządem w Warszawie a Moskwą i Brukselą taki scenariusz jest dla Polski niekorzystny i może doprowadzić do jeszcze większych podziałów w Grupie Wyszehradzkiej. Ponadto objęcie stanowiska premiera Czech przez skrajnie prawicowego Andrieja Babisza może doprowadzić do ochłodzenia relacji między Polską a Słowacją, gdyż nastawiony sceptycznie wobec Polski czeski polityk może dążyć do intensyfikowania relacji czesko- słowackich z pominięciem naszego kraju. Pomimo przedstawionych wyżej zagrożeń nie należy popadać w zbyt pesymistyczny ton. Bardziej prawdopodobna jest współpraca krajów na płaszczyźnie ekonomicznej oraz dyplomatycznej, szczególnie poprzez rozwój Partnerstwa Wschodniego. Ostatni szczyt tej organizacji 24 listopada 2017 r. może przyczynić się do wzrostu znaczenia tej inicjatywy i wzmożonej kooperacji obu krajów w integracji krajów Europy Środkowej i Wschodniej z zachodnimi strukturami geopolitycznymi. Mało realne jest natomiast zbliżenie stanowisk w kwestii bezpieczeństwa energetycznego. W każdym razie zasadne jest obserwowanie relacji obu krajów dla architektury bezpieczeństwa międzynarodowego w Europie Środkowej.

Paweł Bielicki

Przypisy:
[1] Robert Fico: Ukraina robi mniej niż Rosja w sprawie mińskich porozumień, http://wiadomosci.onet.pl/swiat/robert-fico-ukraina-robi-mniej-niz-rosja-w-sprawie-minskich-porozumien/lzcgs0, dostęp- 20.11.2017.
[2] P. Ukielski, Polska pozycja w Unii Europejskiej a relacje Polski z Czechami, Słowacją i Węgrami,http://www.krakowskie.nazwa.pl/polskiewyzwania/index.php?option=com_content&view=article&id=10:pawe-ukielski-qpolska-pozycja-w-unii-europejskiej-a-relacje-polski-z-czechami-sowacj-i-wgramiq&catid=1:artykuy&Itemid=3, dostęp- 22.11.2017.
[3] K. Pronińska, Wpływ współpracy energetycznej krajów Europy Środkowej na regionalne bezpieczeństwo energetyczne i politykę energetyczną UE, Warszawa 2013, s.-24-25, http://www.natolin.edu.pl/pdf/zeszyty/Natolin_Zeszty_51.pdf, dostęp- 21.11.2017.
[4] Bezpieczeństwo energetyczne państw Grupy Wyszehradzkiej. Jak zmieniają się relacje energetyczne w Europie, http://www.ik.org.pl/publikacje/bezpieczenstwo-energetyczne-panstw-grupy-wyszehradzkiej-jak-zmieniaja-sie-relacje-energetyczne-w-europie/, dostęp- 24.11.2017.

[5] Będzie kolejny łącznik gazowy między Polską a Słowacją, https://www.salon24.pl/u/energetyka/778886,bedzie-kolejny-lacznik-gazowy-miedzy-polska-a-slowacja, dostęp- 25.11.2017.
[6] M. Gniazdowski, T. Strazay, Stosunki polsko- słowackie- tło historyczne i kontekst regionalny, [w:] Współczesne stosunki polsko- słowackie, M. Gniazdowski, O. Samerk, T. Strazay (red.), Bratysława 2016, http://www.bratyslawa.msz.gov.pl/resource/116d50d2-6bf2-4c27-bed3-759cacd11daf:JCR, dostęp- 20.11.2017.
[7] B. Wawryszuk, Delegowanie pracowników. Dlaczego Czechy i Rumunia nie zagłosowały jak Polska? https://trans.info/delegowanie-pracownikow-dlaczego-czechy-i-rumunia-nie-zaglosowaly-jak-polska-69686, dostęp- 22.11.2017.
[8] T. Sąsiada, Beata Szydło: Polska i Słowacja zdeterminowane, by bronić wspólnego rynku, https://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/gospodarka-polski-relacje-polska-slowacja,228,0,2328036.html, dostęp- 23.11.2017.
[9] Republika Słowacka, http://rig.katowice.pl/files/Wsp%C3%B3%C5%82praca%20Mi%C4%99dzynarodowa/18.Republika%20S%C5%82owacka.pdf, dostęp- 25.11.2017.
[10] Ruszył projekt dot. powietrza w przygranicznych regionach Czech, Polski i Słowacji, http://energetyka.wnp.pl/ruszyl-projekt-dot-powietrza-w-przygranicznych-regionach-czech-polski-i-slowacji,308593_1_0_1.html, dostęp- 25.11.2017.

admin

Author

admin

Up Next

Related Posts

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Translate »